Pagtanaw sa Ebanghelyo sa Lente ng COVID-19, Kuwarentina, at Bakuna

Ang novel coronavirus o COVID-19 ay sumulpot mula sa China noong katapusan ng 2019. Matapos lamang ang ilang buwan, ang virus na ito ay sumasalanta na sa buong mundo. Mayroon nang 5,000,000 tao na nakakuha ng impeksiyon at mayroon nang 280,000 tao na namatay dahil dito, at patuloy pang kumakalat ang virus na ito sa iba’t iba pang mga bansa.

Ang malakidlat sa bilis na pagkalat ng COVID-19 ay siya ngang lumikha ng takot sa buong mundo. Hindi alam ng mga tao kung ano nga ba ang dapat nilang gawin dahil sa patuloy na paglaganap ng nakahahawang sakit na ito sa buong mundo. Ngunit sabi nga ng mga medical professionals, ang tagumpay sa pag-contain sa COVID-19 ay nakasalalay sa isang strategy lamang: social distancing o kuwarentina. Dahil dito, nag-set up ng lockdown at isolation rules ang mga awtoridad sa iba’t ibang bansa. Sa karamihan sa mga lugar, hindi maaaring mag-meet ang mga tao na nasa malalaking mga grupo, kinakailangan ding may distansiya na dalawang metro mula sa isa’t isa—at kung ikaw ay nakipaghalubilo sa isang tao na nag-positve sa coronavirus ay kinakailangan mong mag-isolate at hindi ka pwedeng makipaghalubilo sa iba.

Sabay-sabay na naghahanap ng bakuna ang mga medical researchers ngayon. Ang strategy ay kapag mayroon nang na-develop na bakuna ay mai-inject ito sa iba’t ibang mga tao upang ang kanilang mga katawan ay mag-develop ng resistance sa coronavirus.

Ang mga extreme na patakaran na mag-isolate, magkuwarentina, at mag-develop ng bakuna para sa coronavirus ay nagbibigay ng isang living illustration ng isa pang patakaran upang manggamot ng isa pang virus: isang pang-espirituwal. Ang patakarang ito ay nasa puso ng misyon ni Hesus at ng kaniyang Ebanghelyo sa Kaharian ng Langit. Kung ang coronavirus nga ay isang napakalaking concern kung kaya’t ang iba’t ibang lipunan sa buong mundo ay dumadaan sa mahigpit na steps upang maunawaan ang sakit na ito at upang maprotektahan ang kani-kanilang mga mamamayan. Kung gayon importante rin na maunawaan natin ang espirituwal na counterpart nito, upang tayo ay hindi mahuli ng walang kamalayan sa threat na ito. Ang pandemyang COVID-19 ay makakapagturo sa atin upang ating maunawaan ang ebanghelyo sa pamamagitan ng kasalanan, langit, impiyerno, at ang misyon ni Hesus.

Una, ang nakahahawang sakit…

Isang Nakamamatay at Nakahahawang Impeksyon

Kagaya ng COVID-19 na isang paksang hindi kanais-nais ngunit ito rin ay isang paksang hindi natin maiiwasan, ang Bibliya rin ay nagpapahayag ng maraming paksang tumutukoy sa kasalanan at sa resulta ng mga kasalanang ito⁠—ang mga ito rin ay mga paksang iniiwasan natin kung maaari. Ang imahen na ginagamit ng Bibliya upang i-describe ang kasalanan ay isang nakahahawang sakit na lumaganap na sa sanlibutan, at unti-unting pumapatay sa sangkatauhan.

“Kaya’t kung paanong sa pamamagitan ng isang tao ay pumasok ang kasalanan sa sanlibutan, at sa pamamagitan ng kasalanan ay ang kamatayan, kaya’t dumating sa lahat ng mga tao ang kamatayan, sapagkat ang lahat ay nagkasala.” (Roma 5:12)

“Kaming lahat ay naging gaya ng isang marumi, at ang lahat naming katuwiran ay naging parang maruming kasuotan. Kaming lahat ay nalalantang gaya ng dahon, at tinatangay kami ng aming mga kasamaan na parang hangin.” (Isaias 64:6)

Si Moises at ang Ahas na Tanso

Isang istorya na nagkokonekta sa sakit at kamatayan, na siyang ni-link ni Hesus sa kaniyang misyon, ay ang istorya ng pamumutiktik ng mga ahas sa isang kampo ng mga Israelita noong panahon ni Moises. Kinailangan nila ng lunas bago sila lamunin ng kamatayan.

“Sila’y naglakbay mula sa bundok ng Hor patungo sa Dagat na Pula upang umikot sa lupain ng Edom; at ang damdamin ng mga tao ay nainip sa daan. Ang bayan ay nagsalita laban sa Diyos at laban kay Moises, ‘Bakit ninyo kami iniahon mula sa Ehipto, upang mamatay sa ilang? Sapagkat walang pagkain at walang tubig at ang kaluluwa namin ay nasusuya na sa walang kuwentang pagkaing ito.’ Pagkatapos, ang Panginoon ay nagsugo ng mga makamandag na ahas sa mga taong-bayan, at tinuklaw ng mga ito ang mga tao, kaya’t marami sa Israel ang namatay. Ang bayan ay pumunta kay Moises at nagsabi, ‘Kami ay nagkasala, sapagkat kami ay nagsalita laban sa Panginoon at laban sa iyo. Idalangin mo sa Panginoon, na kanyang alisin sa amin ang mga ahas.’ At idinalangin ni Moises ang bayan. At sinabi ng Panginoon kay Moises, ‘Gumawa ka ng isang makamandag na ahas at ipatong mo sa isang tikin, at bawat taong nakagat ay mabubuhay kapag tumingin doon.’ Kaya’t si Moises ay gumawa ng isang ahas na tanso at ipinatong sa isang tikin, at kapag may nakagat ng ahas, at tumingin ang taong iyon sa ahas na tanso ay nabubuhay. (Mga Bilang 21:4-9)

Sa buong Lumang Tipan, nagiging marumi ang isang tao sa pamamagitan ng nakahahawang sakit, sa paghawak ng patay, o nang dahil sa kasalanan. Ang tatlong ito ay maiuugnay sa isa’t isa. Maisusuma ng Bagong Tipan ang sitwasyon natin kagaya na lamang nito:

“Kayo noo’y mga patay sa inyong mga pagsalangsang at mga kasalanan, na dati ninyong nilakaran, ayon sa lakad ng sanlibutang ito, ayon sa pinuno ng kapangyarihan ng himpapawid, ng espiritu na ngayon ay gumagawa sa mga anak ng pagsuway.” (Efeso 2:1-2)

Ang kamatayan sa Bibliya ay nangangahulugan ng ‘paghihiwalay’ at napapaloob dito ang parehong pisikal (humihiwalay ang kaluluwa sa katawan) at espirituwal (ang kaluluwa ay humihiwalay sa Diyos) na kamatayan. Kagaya na lamang ng isang virus na nasa loob natin, nagiging sanhi ng agarang espirituwal na kamatayan ang kasalanan, at ito rin ay kalaunang humahantong sa pisikal na kamatayan.

Bagama’t mas gugustuhin nating hindi pag-isipan ang mga bagay na ito, tinatrato ng Bibliya ang kasalanan na tunay kagaya na lamang kung paano natin itrato ang COVID-19. Gayon pa man, ang Bibliya rin ay nagtuturo kung ano nga ba ang bakuna para rito.

Ang Bakuna: Sa Pamamagitan ng Kamatayan ng Binhi

Sa simula pa man, nag-develop na ang Bibliya ng tema ng paparating na binhi. Ang binhi ay isang mahalagang pakete ng DNA na kayang mag-unfurl at mag-develop patungo sa isang bagong buhay. Ang DNA sa isang binhi ay specific na impormasyon kung saan ang mga malalaking molecules ng mga specific na hugis (proteins) ay gawa. Sa kasong ito, maihahalintulad natin ito sa isang bakuna, na siyang mga malalaking molecules (antigens) ng mga specific na hugis. Sa simula pa lamang, ang paparating na binhi ay nangangakong mareresolba ang mga problema ng kasalanan at kamatayan.

“Maglalagay ako sa iyo at sa babae ng pagkapoot sa isa’t isa, at sa iyong binhi at sa kanyang binhi. Ito ang dudurog ng iyong ulo, at ikaw ang dudurog ng kanyang sakong.” (Genesis 3:15)

Maaaring magtungo rito para sa detalye ng kababaihan at ng kanilang mga binhi. Ang binhi ay maipapangako na magmumula kay Abraham at magpapatuloy sa lahat ng bansa.

“At sa pamamagitan ng iyong binhi ay pagpapalain ang lahat ng bansa sa lupa, sapagkat sinunod mo ang aking tinig.” (Genesis 22:18)

Sa mga kasong ito, ang binhi ay singular. Ang paparating na binhi ay ‘siya’, hindi ‘nila’ at hindi rin ‘ito’.

Sa Ebanghelyo, mabubunyag na si Hesus ang ipinangakong binhi—ngunit may twist dito—kinakailangang mamatay ng binhi.

“Sinagot sila ni Jesus, ‘Dumating na ang oras upang ang Anak ng Tao ay luwalhatiin. Katotohanang sinasabi ko sa inyo, maliban na ang butil ng trigo ay mahulog sa lupa at mamatay, ito ay mananatiling nag-iisa. Ngunit kung ito’y mamatay, ay nagbubunga ng marami.’” (Juan 12:23-24)

Ang kaniyang kamatayan ay alang-alang sa ating lahat.

“Kundi nakikita natin si Jesus, na sa sandaling panahon ay ginawang mababa kaysa mga anghel, na dahil sa pagdurusa ng kamatayan ay pinutungan ng kaluwalhatian at karangalan, upang sa pamamagitan ng biyaya ng Diyos ay maranasan niya ang kamatayan alang-alang sa lahat.” (Mga Hebreo 2:9)

Sa ibang mga uri ng bakuna, ang virus ay pinapatay at siya nilang ini-inject sa ating mga katawan upang ang ating mga katawan ay makakapag-produce ng mga kinakailangang antibodies. Sa pamamagitan nito, madedepensahan ng ating mga immune system ang katawan natin mula sa virus. Sa parehong paraan, ang kamatayan ni Hesus ay nagiging sanhi upang manirahan sa ating kalooban ang binhi upang tayo’y makapag-develop ng immune defence laban sa espirituwal na virus—ang kasalanan.

“Ang sinumang ipinanganak ng Diyos ay hindi patuloy na nagkakasala, sapagkat ang kanyang binhi ay nananatili sa kanya at hindi siya maaaring magkasala, sapagkat siya’y ipinanganak ng Diyos.” (1 Juan 3:9)

Ngunit dahil wala pang natutuklasang sapat na bakuna, ang tangi nating opsyon (kagaya na lamang ng COVID-19 dahil wala pang nade-develop na bakuna) ay kuwarentina. Ito rin ay totoo sa espirituwal na kaharian. Ang kuwarentinang ito ay mas kilala bilang ang Impiyerno.

Ngunit bakit nga ba?

Kuwanrentina: Separasyon ng Langit at Lupa

Nagturo si Hesus patungkol sa pagdating ng ‘Kaharian ng Langit’. Sa tuwing naiisip natin ang ‘langit’, kadalasan ay naiisip natin ang sitwasyon o ang pumapaligid dito—ang ‘mga kalyeng ginto’. Ngunit ang pinakahigit na pag-asa para sa kaharian ay ang magkaroon ng lipunan na mayroong mga mamamayan na may tapat at hindi makasariling mga karakter. Pansinin natin kung paano tayo namumuhay sa mga ‘kaharian’ ng lupa upang maprotektahan natin ang ating mga sarili laban sa isa’t isa. Tayong lahat ay mayroong mga lock sa ating mga bahay, ang iba pa ay mayroong mga napaka-advanced na security systems. Nila-lock din natin ang ating mga kotse, at pinaalalahanan natin ang mga bata na huwag makipag-usap sa mga taong hindi nila kilala. Lahat ng lungsod ay mayroong mga kapulisan, at maingat nating pinoprotektahan ang ating mga online data. Kapag naisip natin na ang lahat ng mga sistema, mga kagawian, at mga pamamaraan na ating inilaan sa ‘kaharian ng ating mundo’ ay naririto lamang upang protektahan tayo, mare-realize natin na dahil dito, maaari rin nating makita ang kislap ng problema ng kasalanan sa kalangitan.

Kung magtatayo ang Diyos ng kaharian ng ‘langit’ at siya niya tayong aanyayahan na maging mga mamayan nito, agad-agad natin itong gagawin na impiyerno kagaya na lamang kung paano natin pinabayaan ang mundong ito. Ang mga ginto sa kalye ay unti-unting mawawala. Ang kasalanan sa ating katawan ay kinakailangang alisin, kagaya na lamang kung paano natin kinakailangang alisin ang COVID-19 upang maging healthy ang ating lipunan. Wala ni isang tao na ‘naka-miss’ (sa kahulugan ng kasalanan) sa perpektong standard na ito ang makakapasok sa kaharian—dahil kung meron man, mawawasak ang ating kaharian. Kung kaya’t kinakailangan nating sumailalim sa kuwarentina.

Ngunit ano nga ba ang mangyayari sa mga nakuwarentina at hindi hinayaang makapasok? Sa ating mundo, kung ikaw ay hindi hinayaang makapasok sa isang bansa, hindi ka pwedeng mag-participate sa mga resources at benefits (makatanggap ng welfare, medical treatment, etc.) ng bansang iyon. Ngunit sa lahat lahat, ang mga tao sa buong mundo; kahit na ang mga terorista na silang mga tumatakbo mula sa iba’t ibang mga bansa, ay nag-eenjoy ng parehong mga basic amenities ng kalikasan: kagaya na lamang ng paglanghap ng hangin, at pagtingin sa liwanag.

Ngunit sino nga ba ang lumikha sa liwanag? Sinasabi sa Bibliya:

“At sinabi ng Diyos, “Magkaroon ng liwanag,” at nagkaroon ng liwanag.” (Genesis 1:3)

Kung totoo man ito, kung gayon ay ang lahat ng liwanag ay pag-aari Niya—at hinihiram lamang natin ito ngayon. Ngunit sa huling pagtatatag ng Kaharian ng Langit, ang liwanag ay magiging Kaharian Niya. Kung kaya’t ang ‘labas’ ang magiging ‘kadiliman’—kagaya na lamang kung paano ito inilarawan ni Hesus sa parabulang ito:

“Kaya’t sinabi ng hari sa mga lingkod, ‘Gapusin ninyo ang mga paa at mga kamay niya, at itapon ninyo siya sa kadiliman sa labas. Doon ay ang pagtangis at ang pagngangalit ng mga ngipin.’” (Mateo 22:13)

Kung totoo man na mayroon ngang Lumikha, ang karamihan sa mga bagay na ating pinagsasawalang bahala at ang mga bagay na inaakala natin na ‘sa atin’ ay talaga ngang sa Kaniya. Nagsisimula ito sa pinaka-basic na entity kagaya na lamang ng ‘liwanag’, ang mundo na pumapaligid sa atin, at ang ating mga natural na abilidad kagaya na lamang ng ating pag-iisip o pagsasalita—wala naman talaga tayong ginawa upang malikha ang mga abilidad na ito—nagamit na lamang natin ang mga ito ng basta. Kapag na-finalize na ang Kaharian, muling babawiin ng May-ari ang mga ito.

Noong lumaganap ang COVID-19 at naging banta ito sa ating buhay at nang ito ay naghasik ng kaguluhan sa ating lahat, wala tayong naging argumento nang iginiit ng mga eksperto na tayo ay dapat sumailalim sa kuwarentina. Kung kaya’t hindi na rin ito sorpresa na marinig na itinuro ni Hesus ang kuwentong ito sa kaniyang parabula na pumapatungkol sa isang taong mayaman at si Lazarus:

“Bukod dito, may isang malaking banging inilagay sa pagitan natin, upang ang mga nagnanais tumawid buhat dito patungo sa inyo ay hindi maaari at wala ring makatatawid mula riyan patungo sa amin.” (Lucas 16:26)

Pagkuha ng Bakuna: Ang Eksplanasyon ni Hesus para sa Ahas na Tanso

Minsan nang naipaliwanag ni Hesus ang kaniyang misyon gamit ang istorya ni Moises at ng mga makamandag na ahas. Isipin natin kung ano nga ba ang maaaring mangyari sa mga tao na nakagat ng mga ahas na ito.

Kapag nakagat ng ahas ang isang tao, ang venom na pumapasok sa katawan ay tinatawag na antigen, maihahalintulad ito sa isang virus infection. Sa normal na panggagamot, kinakailangang sipsipin palabas ang venom at itali ng mabuti at mahigpit ang nakagat na parte upang ang dugo ay hindi mag-flow at upang ang venom ay hindi na kumalat sa iba pang bahagi ng katawan. Kinakailangan din na huwag masyadong gumalaw ng taong nakagat upang bumaba ang heart rate at hindi nito agad-agad i-pump ang venom sa buong katawan.

Noong naimpeksyon ng ahas ang mga Israelita, sinabi sa kanila na kinakailangan nilang tumingin sa ahas na tanso na nakalagay sa tikin upang sila ay gumaling. Siguro nga ay navi-visualize mo ang isang taong nakagat na siyang tumayo mula sa kaniyang kama upang tignan ang kalapit na ahas na tanso at biglang gumaling. Ngunit mayroong 3,000,000 na tao sa kampo ng mga Israelita (nabilang nila ang mahigit sa 600,000 na lalaki na pumapailalim sa military age)⁠—ang bilang na ito ay kasing laki ng isang modernong lungsod. Malaki ang chances na ang mga nakagat ay ilang kilometro ang layo, at hindi rin nila abot tanaw ang tikin ng ahas na tanso. Kung kaya’t ang mga taong nakagat ay kinakailangang magdesisyon. Pwede silang sumunod sa standard na pangangalaga na nagsasabing kailangan itali ng mahigpit ang sugat at magpahinga upang ma-restrict ang pag-flow ng dugo at upang hindi kumalat ang venom. O pwede rin naman nilang pagkatiwalaan ang lunas na sinabi ni Moises at maglakad ng ilang kilometro, na siyang pwede magpataas ng pag-flow ng dugo at ikalat ang venom sa katawan, upang matignan ang ahas na tanso na nakalagay sa tikin. Ang magdedetermina sa aksyon ng mga tao ay ang tiwala o ang kawalan ng tiwala nila sa salita ni Moises.

“Tinutukoy ito ni Hesus nang sinabi niya ang sumusunod: Kung paanong itinaas ni Moises sa ilang ang ahas, kailangan din namang itaas ang Anak ng Tao; upang ang sinumang sumampalataya sa kanya ay magkaroon ng buhay na walang hanggan.” (Juan 3:14-15)

Sinasabi ni Hesus na ang ating sitwasyon ay kagaya na lamang ng istoryang iyon. Ang mga ahas na siyang namumugad sa kampo ay maihahalintulad sa kasalanan na nasa loob natin at sa kasalanan na nasa lipunan natin ngayon. Tayo ay naimpeksyon gamit ang venom ng kasalanan at ito ay magreresulta sa ating kamatayan⁠—isang eternal na kamatayan na magre-require sa atin na magkuwarentina mula sa Kaharian ng Langit. Naikonekta rin niya na maihahalintulad ang pagkakataas niya sa krus at ang pagkakataas ng ahas na tanso sa tikin. Kagaya na lamang kung paano napapagaling ng ahas na tanso ang mga Israelita mula sa nakamamatay na venom, kaya rin niya tayong pagalingin. Kinakailangang tumingin ng mga Israelita sa nakataas na ahas. Ngunit para magawa ito, kinakailangan nilang magtiwala sa solusyong ibinigay ni Moises at maging counter-intuitive upang hindi mapabagal ang kani-kanilang mga heart rate. Ang nagligtas sa kanila ay ang kanilang tiwala sa ibinigay ng Diyos sa kanila. Pareho ito sa atin ngayon. Hindi man natin makikita ng pisikal ang krus, pero mayroon tayong tiwala na ang ibinigay ng Diyos ay maililigtas tayo mula sa impeksyon ng kasalanan at kamatayan.

“Ngunit sa kanya na hindi gumagawa, kundi sumasampalataya sa kanya na umaaring-ganap sa masamang tao, ang kanyang pananampalataya ay itinuturing na katuwiran.” (Roma 4:5)

Hindi natin maaaring pagkatiwalaan ang ating sariling abilidad upang labanan ang impeksyon, ngunit mapagkakatiwalaan natin ang Diyos na siyang lumikha ng bakuna sa pamamagitan ng Binhi. Pinagkakatiwalaan natin siya ukol sa detalye ng bakuna. Ito ang dahilan kung bakit nangangahulugan na ‘magandang balita’ ang ‘Ebanghelyo’. Sino man na naimpeksyon ng nakamamatay na sakit at siyang nakarinig na may available at libreng bakuna⁠—ito ay talaga ngang isang magandang balita.

Halika at Tignan

Syempre, kailangan natin ng rason upang pagkatiwalaan ang parehong diagnosis at bakuna. Hindi natin dapat basta-basta na lamang ibigay ang ating tiwala. Sinasabi ito sa isa sa pinakamatandang diskusyon na pumapatungkol sa temang ito ang sumusunod:

“Natagpuan ni Felipe si Nathanael, at sinabi sa kanya, ‘Natagpuan namin iyong isinulat ni Moises sa Kautusan, at gayundin ng mga propeta, si Jesus na taga-Nazaret, ang anak ni Jose.’ Sinabi sa kanya ni Nathanael, ‘Mayroon bang mabuting bagay na maaaring manggaling sa Nazaret?’ Sinabi sa kanya ni Felipe, ‘Halika at tingnan mo.’” (Juan 1:45-46)

Inaanyayahan tayo ng Ebanghelyo upang makita, at maeksamina ang Binhi. Marami ritong mga artikulo na tutulong sa atin para sa mga katanungan na mayroon tayo, kagaya ng muling pagkabuhay, ang reliability ng Bibliya, at ang pangkalahatang buod ng Ebanghelyo. Halika at tignan natin kagaya na lamang ng ginawa ni Nathanael noong sinaunang panahon.

Paano nga ba naging unique ang love story nina Ruth at Boaz?

Kung magbibigay nga tayo ng ilang mga classic na love story, maisa – suggest natin sina Helen ng Troy at Paris (na silang nagpasimula sa kung tawagin ay Trojan War, na siyang lubhang nag-dramatize sa Iliad), Cleaopatra at Mark Antony (na siyang pag-ibig ay pumulupot sa digmaang sibil sa pagitan ng Roma at ni Octavian o Augustus Caear), Romeo at Juliet, at Beauty at ang Beast, o siguro ay sina Cinderella at Prince Charming. Dahil sa kanila, ang kasaysayayn, pop culture, at romantic fiction ay siyang nabuo at nagbibigay ng marubdob na love stories na pumupukaw sa ating mga puso, emosyon at imahinasyon.

Ang Love Story nina Ruth at Boaz

Nakamamanghang isipin na ang pag-ibig na nag-spark sa pagitan nina Ruth at Boaz ay nagpapatunay na mas tumagal at mas marangal ito kaysa sa iba’t ibang mga nabanggit natin na love affairs. Masasabi rin natin na naaapektuhan pa rin tayo ng pag-ibig na ito—at ito nga ay tatlong libong taon na ang nakakaraan matapos magtagpo ang dalawang magkasintahan. Ang pagmamahalan ring ito ay nagpapakita ng mistikal at espirirituwal na pag-ibig na inihahandog din sa ating lahat. Ang istorya nina Ruth at Boaz ay nagpapatungkol sa cross-cultural at forbidden love, imigrasyon, at ang relasyon ng isang makapangyarihang lalaki at ng isang bulnerableng babae⁠—masasabing magagamit rin ang paksang ito sa kasalukuyang era ng #MeToo. Ito rin ay nagiging blueprint kung paano tayo dapat mag-establish ng isang malusog na kasal o relasyong pang-asawa. Dahil sa mga ito, ang love story nina Ruth at Boaz ay dapat malaman ng lahat.

⁠Ang kanilang pag-ibig ay nakatala sa Libro ng Ruth sa Bibliya. Isa itong maikling libro na may 2,400 lamang na salita⁠ – ito ay dapat mabasa ng lahat! Naitala ito noong 1,150 BCE, at ito ay ang isa sa mga pinakalumang love story na naitala sa buong kasaysayan. Naging inspirasyon din ito sa iba’t ibang mga pelikula.

Mga pelikula mula sa Hollywood na naglalarawan sa love story ni Ruth

Ang Love Story ni Ruth

Si Naomi at ang kaniyang asawa, kasama ng kanilang dalawang anak na lalaki, ay lumisan sa Israel upang matakasan ang tagtuyot at manirahan sa kalapit na bansa ng Moab (ito ay ang bansang Jordan sa panahon ngayon). Matapos makapag-asawa ng dalawang lokal na babae, ang dalawang anak na lalaki ay silang namatay, pati na rin ang asawa ni Naomi. Kung kaya’t naiwan na lamang siya kasama ng kaniyang dalawang manugang na babae. Napagdesisyunan ni Noami na gusto na niyang bumalik sa Israel, at ang isa niyang manugang, si Ruth, ay siyang nagdesisyon na samahan siya. Matapos ang maraming taon, nakabalik din si Naomi sa Bethlehem bilang isang biyuda at siyang may kasamang isang bata at bulnerableng imigranteng babae na mula sa Moab: si Ruth.

Ang Pagtatagpo nina Ruth at Boaz

Dahil wala masyadong kita, nagpupunta si Ruth sa isang bukid upang tipunin ang mga natitirang butil na naiwan ng mga lokal na magsasaka. Dahil sa Batas ni Moises, isa itong sosyal na safety net, kung saan inuutusan ang mga magsasaka na mag-iwan ng ilang mga tirang butil sa kanilang mga bukid upang tipunin ng mga taong walang makain. Napaka-random na makita ni Ruth ang kaniyang sarili na nagtitipon ng mga butil mula sa bukid ng isang mayamang haciendero na nagngangalang Boaz. Napansin ni Boaz si Ruth kasama ng ibang mga nagtatrabaho upang magtipon ng butil na iniwan ng kaniyang mga magsasaka. Matapos niyang makita si Ruth, initusan niya ang kaniyang mga tauhan na mag-iwan pa ng ilang mga butil sa bukid para makapagtipon pa si Ruth ng mas maraming butil.

Nagtagpo sina Ruth at Boaz. Napakaraming mga obra maestra ang nagawa na naglalarawan sa pagtatagpo ng dalawa

Dahil maraming butil ang kaniyang natitipon, bumabalik si Ruth sa bukid ni Boaz araw-araw upang magtipon pa ng mga tirang butil. Sinisigurado ni Boaz na hindi naha-harass o namomolestya si Ruth ng kaniyang mga tauhan. Mapapansing interesado sina Ruth at Boaz sa isa’t isa, ngunit dahil sa pagkakaiba ng kanilang edad, social status, at nasyonalidad, wala sa kanilang dalawa ang gumagawa ng paraan upang magkausap. Kung kaya’t gumawa ng paraan si Naomi upang maging match maker ng dalawa. Inutusan niya si Ruth na humiga sa tabi ni Boaz isang gabi pagkatapos niyang magdiwang sa pagtitipon ng ani. Naintindihan ni Boaz ang hakbang na ito bilang isang proposal, kung kaya’t napagdesisyunan niyang pakasalan si Ruth.

Kamag-anak ng Tagapagtubos

Ngunit ang sitwasyon ay mas komplikado kaysa sa pag-ibig nilang dalawa. Kamag-anak ni Boaz si Naomi, at dahil manugang niya si Ruth, magkamag-anak sina Boaz at Ruth sa pamamagitan ng kasal. Kinakailangan siyang pakasalan ni Boaz bilang ang kaniyang ‘kamag-anak ng tagapagtubos’. Nangangahulugan ito na, sa ilalim ng Batas ni Moises, pakakasalan siya ni Boaz ‘sa ngalan’ ng kaniyang unang asawa (ang anak na lalaki ni Naomi) at siya rin ay magpo-provide para sa kaniya. Nakasama sa batas na ito na kailangang bilhin ni Boaz ang bukirin ng pamilya ni Naomi (at syempre, pakasalan si Ruth). Kung kaya’t ang kasal ni Ruth kay Boaz ay nakasalalay kung mayroong isa pang lalaki na may gustong kumuha ng responsibilidad na alagaan sina Naomi at Ruth. Sa isang public na pagtitipon, ang mga city elders ay ang mga kauna-unahang hindi sumang-ayon sa kasalang ito dahil malalagay ang kanilang mga sariling bukirin sa kapahamakan. Kung kaya’t malaya si Boaz na bilhin at tubusin ang bukirin ng pamilya ni Naomi, at siyang pakasalan si Ruth.

Ang Pamana nina Ruth at Boaz

Sa kanilang unyon, nagkaroon sila ng anak na tatawaging Obed. Si Obed ay siyang magiging Lolo ni Haring David. Si David ay pinangakuan na ang isang ‘Kristo’ ay magmumula sa kaniyang pamilya. Marami pang mga propesiya ang naibigay at sa wakas, si Hesukristo ay ipinanganak sa Bethlehem, ang siyang parehong bayan kung saan nagtagpo sina Ruth at Boaz, maraming taon na ang nakararaan. Ang kanilang pagmamahalan, kasal at linya ng pamilya ay nagresulta ng isang supling na kung saan, ngayon, ay siyang nakabase ang ating modernong kalendaryo, at mga global na holidays kagaya ng Pasko at Easter⁠—hindi na masama para sa pagmamahalan na nangyari sa isang maalikabok na nayon tatlong libong taon na ang nakararaan.

Paglalarawan sa Mas Malaking Love Story

Ang chivalry at respeto kung paano tinrato ng mayaman at makapangyarihang Boaz si Ruth, isang banyagang babae, ay isang modelo ng pagkakaiba ng pangha-harass at eksploytasyon na nagiging common na sa ating panahon sa pamamagitan ng #MeToo. Ang historical na impact ng linya ng pamilya na nai-produce ng pagmamahalan at kasal na ito, kapansin-pansin sa tuwing makikita natin ang petsa sa ating mga devices, ay nagbibigay sa love story na ito ng matatag na pamana. Pero ang love story nina Ruth at Boaz ay siya ring nagpapakita ng mas malaki pang pag-ibig⁠—isang pag-ibig kung saan ikaw at ako ay siya ring imbitado.

Inilalarawan tayo ng Bibliya sa isang paraan na nage-evoke kay Ruth na nagsasabing:

“At aking ihahasik siya para sa akin sa lupa; at ako’y mahahabag sa kanya na hindi nagtamo ng kahabagan. At aking sasabihin sa kanila na hindi ko bayan, ‘Ikaw ay aking bayan’; at siya’y magsasabi, ‘Ikaw ay aking Diyos.’” ⁠

Hoseas 2:23

Ang propetang si Hoseas mula sa Lumang Tipan (ca 750 BC) ay gumamit ng pagkakasundo sa pagkasira ng kaniyang sariling kasal upang magbigay larawan sa Diyos at sa pag-abot Niya sa atin gamit ang Kaniyang pag-ibig. Kagaya na lamang ni Ruth na siyang pumasok sa bayan bilang isang taong hindi minamahal, ngunit biglang pinakitaan ng pagmamahal ni Boaz, ninanais Niyang pakitaan tayo ng Kaniyang pagmamahal kahit na parang malayo tayo sa Kaniyang pag-ibig. Ito ay nakatala sa Bagong Tipan kung paano tayo ninanais abutin ng Diyos lalo na ang mga taong malayo sa pagmamahal Niya.

Gaya naman ng sinasabi niya sa Hoseas, ‘Tatawagin kong ‘aking bayan’ ang hindi ko dating bayan; at ‘minamahal’ ang hindi dating minamahal.”

⁠Roma 9:25

Paano nga ba naipapakita ang Kaniyang pagmamahal? Si Hesus, ang inapo ng supling mula kina Boaz at Ruth, ay ang Diyos na come-in-the-flesh at dahil dito, siya ay ang ating ‘kamag-anak’, kagaya na lamang ni Boaz kay Ruth. Binayaran ni Hesus ang ating utang dahil sa ating kasalanan sa Diyos noong siya ay naipako sa krus.

“Siya ang nagbigay ng kanyang sarili alang-alang sa atin, upang tayo’y matubos niya sa lahat ng mga kasamaan, at pakalinisin para sa kanyang sarili ang sambayanang pag-aari niya na masigasig sa mabubuting gawa.”

Tito 2:14

Kung paano naging ‘kamag-anak at tagapagtubos’ si Boaz na siyang nagbayad upang matubos si Ruth, si Hesus ay ang ating ‘kamag-anak at tagapagtubos’ na siyang nagbayad (ng kaniyang buhay) upang matubos tayo.

Ang Modelo Para sa Ating Mga Kasal

Ang paraan kung paano tinubos ni Hesus (at Boaz) at siyang mapanalunan ang kaniyang bride ay iminomodelo kung paano natin dapat itayo ang ating mga kasal. Ipinapaliwanag ng Bibliya kung paano natin dapat itatatag ang ating mga kasal:

“Pasakop kayo sa isa’t isa dahil sa takot kay Cristo. Mga asawang babae, pasakop kayo sa inyu-inyong mga asawa, gaya ng pagpapasakop ninyo sa Panginoon. Sapagkat ang asawang lalaki ang ulo ng asawang babae, gaya ni Cristo na ulo ng iglesya, na siya ang tagapagligtas ng katawan. Subalit kung paanong ang iglesya ay napapasakop kay Cristo, gayundin ang mga asawang babae sa kanilang mga asawa sa lahat ng mga bagay. Mga asawang lalaki, mahalin ninyo ang inyu-inyong mga asawa, gaya ni Cristo na nagmahal sa iglesya, at ibinigay ang kanyang sarili alang-alang sa kanya; upang kanyang pakabanalin siya, na nilinis sa pamamagitan ng paghuhugas ng tubig sa salita, upang kanyang maiharap sa kanyang sarili ang isang maluwalhating iglesya, na walang batik, o kulubot, o anumang gayong bagay, kundi siya ay maging banal at walang dungis.

Gayundin naman, nararapat ibigin ng mga asawang lalaki ang kanya-kanyang sariling asawa gaya ng kanilang sariling mga katawan. Ang umiibig sa kanyang sariling asawa ay umiibig sa kanyang sarili. Sapagkat walang sinumang napoot sa kanyang sariling katawan, kundi inaalagaan at iniingatan ito, gaya naman ni Cristo sa iglesya; sapagkat tayo ay mga bahagi ng kanyang katawan. Dahil dito iiwan ng lalaki ang kanyang ama at ina, magsasama sila ng kanyang asawa, at ang dalawa ay magiging isang laman. Ang hiwagang ito ay dakila, subalit ako ay nagsasalita tungkol kay Cristo at sa iglesya. Gayunman, dapat ibigin ng bawat isa sa inyo ang kanyang sariling asawa gaya ng kanyang sarili, at igalang ng babae ang kanyang asawa.”

Efeso 5:21-33

Kung paano naitaguyod nina Boaz at Ruth ang kanilang kasal base sa pagmamahal at respeto, gayon din ang pag-aaruga ni Hesus para sa simbahan ay modelo rin para sa mga asawang lalaki upang kanilang mahalin ang kanilang mga asawang babae, kung kaya’t dapat nating tangkaing ipundar ang ating mga kasalan sa parehong mga paniniwala.

Isang Kasalang Imbitasyon Para Sa’yo at Sa’kin

Kagaya na lamang ng mga magagandang love stories, nagco-conclude rin ang Bibliya sa isang kasalan. Kagaya na lamang kung paano binayaran ni Boaz ang pagtubos kay Ruth para matupad ang kanilang kasal. Ang presyo na binayaran ni Hesus ay siya ring nagbigay katuparan para sa ating kasal. Ang kasal ay hindi figurative pero totoo, at ang mga tumatanggap ng imbitasyon sa kaniyang kasal ay tinatawag na ‘Ang Bride ni Kristo’. Kagaya na lamang ng sinasabi sa sumusunod:

“Tayo’y magalak at tayo’y magpakasaya at ibigay natin sa kanya ang kaluwalhatian, sapagkat dumating na ang kasal ng Kordero, at inihanda na ng kanyang magiging asawa ang kanyang sarili.”

Apocalipsis 19:7

Ang mga tumanggap ng alok ni Hesus na pagtubos ay magiging ‘bride’ niya. Ang makalangit na kasal na ito ay inaalok sa ating lahat. Ang Bibliya ay nagtatapos sa imbitasyon para sa iyo at sa akin na pumunta sa kaniyang kasal.

“Ang Espiritu at ang babaing ikakasal ay nagsasabi, ‘Halika.’ At ang nakikinig ay magsabi, ‘Halika.’ At ang nauuhaw ay pumarito, ang may ibig ay kumuha ng tubig ng buhay nang walang bayad.”

Apocalipsis 22:17

Ang relasyon sa pagitan nina Ruth at Boaz ay isang modelo ng pag-ibig na siya pa rin nating nararamdaman sa panahon ngayon. Ito ay larawan ng heavenly na romance ng Diyos na siyang nagmamahal sa atin. Pakakasalan Niya ang Kaniyang bride na siyang tatanggap sa kaniyang proposal sa kasal. Kagaya na lamang ng ibang mga proposal na kasal, ang alok na ito ay dapat nating timbangin kung dapat nga ba natin itong tanggapin. Simulan natin sa ‘plano’ na nakalatag sa simula pa lamang, dito rin natin makikita kung gaano Siya kaseryoso, ito ay kung paano tayo tutubusin ng Tagapagligtas, at ito ay kung gaano katagal na nahulaan bago natin malaman kung ito na nga ba ang proposal ng Diyos.

Bakit Nilikha ng Mabuting Diyos ang Masamang Demonyo?

Sinasabi sa Bibliya na ang demonyo (o si Satanas) na nagpakita bilang isang ahas ang nag-udyok kina Adan at Eba upang magkasala na siyang nagdala sa kanilang pagbagsak. Ngunit nagbibigay ito ng isang importanteng katanungan: Bakit nga ba nilikha ng Diyos ang ‘masamang’ demonyo (na nangangahulugang ‘kalaban’) upang ma-corrupt ang Kaniyang mga mabubuting likha?

Lusiper Ang Nagniningning

Sinasabi sa Bibliya na nilikha ng Diyos ang isang makapangyarihan, matalino, at magandang espiritu na siyang puno ng lahat ng mga anghel. Tinawag siyang Lusiper (na nangangahulugang ‘Ang Nagniningning’)—at siya ay lubos na magaling. Ngunit si Lusiper din ay mayroong kagustuhan na siya ay pwedeng maging malaya sa pagpili. Mayroong sipi sa Isaias 14 na nagtatala ng mga pagpili na kaniyang ginawa:

“Ano’t nahulog ka mula sa langit, O Tala sa Umaga, anak ng Umaga! Paanong ikaw ay lumagpak sa lupa, ikaw na siyang nagpabagsak sa mga bansa! Sinabi mo sa iyong puso, ‘Ako’y aakyat sa langit; sa itaas ng mga bituin ng Diyos akin itatatag ang aking trono sa itaas; ako’y uupo sa bundok na pinagtitipunan sa malayong hilaga. Ako’y aakyat sa itaas ng mga kaitaasan ng mga ulap, gagawin ko ang aking sarili na gaya ng Kataas-taasan.’” — Isaias 14:12-14

Kagaya ni Adan, si Lusiper din ay nagdesisyon. Pwede niyang tanggapin na ang Diyos ay ang Diyos o pwede niyang piliin na siya rin ay magiging diyos. Sa paulit-ulit niyang sinabing, “Gagawin ko”, nagpapakita ito na siya ay nagdesisyong suwayin ang Diyos at ideklara ang sarili niya bilang ang ‘Kataas-taasan’. Mayroong sipi sa Ezekiel na nagbibigay ng parallel na tala ng pagbagsak ni Lusiper:

“Ikaw ay nasa Eden na halamanan ng Diyos; bawat mahahalagang bato ay iyong kasuotan, ang sardio, topacio, diamante, berilo, onix, jaspe, zafiro, karbungko, at esmeralda; at ang ginto at ang pagkayari ng iyong pandereta ng iyong mga plauta ay nasa iyo; sa araw na ikaw ay lalangin inihanda ang mga ito. Inilagay kita na may pinahirang kerubin na nagbabantay; ikaw ay nasa ibabaw ng banal na bundok ng Diyos; ikaw ay naglalakad sa gitna ng mga batong apoy. Ikaw ay sakdal sa iyong mga landas mula sa araw na ikaw ay lalangin, hanggang sa ang kasamaan ay matagpuan sa iyo.

Dahil sa karamihan ng iyong kalakal ay napuno ka ng karahasan, at ikaw ay nagkasala; kaya’t inihagis kita bilang maruming bagay mula sa bundok ng Diyos, at winasak kita, O tumakip na kerubin mula sa gitna ng mga batong apoy. Ang iyong puso ay nagmataas dahil sa iyong kagandahan; iyong pinasama ang iyong karunungan dahil sa iyong kaningningan. Inihagis kita sa lupa; aking inilantad ka sa harapan ng mga hari, upang pagsawaan ka ng kanilang mga mata.” – Ezekiel 28:13-17

Ang kagandahan, katalinuhan, at kapangyarihan ni Lusiper—ang lahat ng mabubuting bagay na siyang nilikha sa kaniya ng Diyos—ay naghatid sa kaniya sa kapalaluan. Ang kaniyang kapalaluan ay naghatid sa kaniyang rebelyon, ngunit hindi naman nawala ang kaniyang kapangyarihan at kakayanan. Ngayon, siya na ay nangunguna sa isang kosmikong pag-aalsa sa pagitan ng kaniyang Manlilikha upang makita kung sino ang ang magiging Diyos. Ang kaniyang estratehiya ay mag-enlist ng sangkatauhan upang samahan siya—sa pamamagitan ng pagtutukso sa kanila upang gawin ang mga kagustuhan na siya niya ring ginawa—mahalin ang kanilang mga sarili, maging malaya mula sa Diyos, at suwayin Siya. Ang puso ng pagsubok ng kagustuhan ni Adan ay pareho ng kay Lusiper; sa presentasyon lamang sila nagkakaiba. Pareho nilang piniling maging ‘diyos’ sa kanilang mga sarili.

Satanas — Paggalaw sa pamamagitan ng ibang tao

Ang sipi mula sa Isaias ay dumidirekta sa ‘Hari ng Babilonia’ at ang sipi mula sa Ezekiel ay nakadirekta sa ‘Hari ng Tyre’. Ngunit mula sa paglalarawan na ibinigay, malinaw na walang ibang tao na nakadirekta rito. Ang “Gaagawin ko” na nakasulat sa Isaias ay naglalarawan ng isang nilalang na siyang itinapon sa mundo upang parusahan dahil sa kagustuhan nitong ilagay ang trono niya nang mas mataas pa sa trono ng Diyos. Sa Ezekiel naman ay tinutukoy ang isang ‘malaanghel na tagapagtanggol’ na siyang inalis mula sa Eden at sa ‘bundok ng Diyos’. Si Satanas (o Lusiper) ay kadalasang inilalagay ang kaniyang sarili sa likod o bilang ibang tao. Sa Genesis, nagsalita siya sa pamamagitan ng isang ahas. Sa Isaias, namuno siya sa pamamagitan ng Hari ng Babilonia, at sa Ezekiel naman, inangkin niya ang Hari ng Tyre.

Bakit nag-alsa si Lusiper laban sa Diyos?

Ngunit bakit nga ba gustong i-challenge ni Lusiper ang all-powerful at ang all-knowing na May Likha? Parte ng pagiging ‘matalino’ ay ang pag-alam kung kaya mo nga bang talunin ang iyong kalaban. Oo, mayroon ngang kapangyarihan si Lusiper, ngunit hindi pa rin ito sapat upang labanan ang May Likha. Bakit niya nga ba hahayaang mawala sa kaniya ang lahat para sa isang bagay na hindi naman niya mapapanalunan? Sa tingin ko, ang isang ‘matalinong’ anghel ay mare-recognize ang kaniyang mga limitasyon laban sa Diyos—at kaniyang pipigilan at ititigil ang kaniyang pag-aalsa. Kung kaya’t bakit nga ba niya ito itinuloy? Lubha akong nalito sa katanungang ito sa loob ng maraming taon.

Ngunit akin ding na-realize na mapapaniwalaan lamang ni Lusiper na ang Diyos ay ang kaniyang all-powerful na May Likha sa pamamagitan ng pananampalataya—kagaya na lamang ng lahat sa atin. Isina-suggest ng Bibliya na ang mga anghel ay nilikha noong linggo ng pagkalikha. Halimbawa, sinasabi sa sipi ng Job ang sumusunod:

“At mula sa ipu-ipo’y sumagot ang Panginoon kay Job: ‘Sino ba itong nagpapadilim ng payo sa pamamagitan ng mga salitang walang kaalaman? Bigkisan mo tulad sa lalaki ang iyong baywang, tatanungin kita at ikaw sa akin ay magsasaysay. Nasaan ka nang ilagay ko ang mga pundasyon ng lupa? Sabihin mo, kung mayroon kang pang-unawa. Sinong nagpasiya ng mga sukat niyon—tiyak na alam mo! O sinong nag-unat ng panukat sa ibabaw nito? Sa ano nakabaon ang kanyang mga pundasyon? O sinong naglagay ng batong panulok niyon; nang sama-samang umawit ang mga tala sa umaga, at ang lahat ng mga anak ng Diyos ay nagsigawan sa tuwa?’” — Job 38:1-7

Ating bigyang larawan si Lusiper na nalikha at siyang unti-unting namulat noong linggo ng paglikha, saan man sa uniberso. Ang kaniyang tanging nalalaman ay siya na ngayo’y nag-eexist at siya na rin ay mulat, at mayroong isa pang Likha na nagsasabihin lumikha sa kaniya at sa uniberso. Ngunit paano nga ba malalaman ni Lusiper kung totoo nga ba ito? Siguro ang sinasabing ‘may likha’ na ito ay siya ring lumabas sa existence sa mga bituin bago lumabas si Lusiper sa existence. At dahil ang ‘may likha’ na ito ay dumating ng mas maaga sa eksena, siya ay (siguro) mas malakas at (siguro) mas matalino kaysa sa kaniya—ngunit siguro ay hindi naman. Siguro ay silang dalawa ng ‘may likha’ ay pareho lamang na lumabas sa existence. Kaya lamang tanggapin ni Lusiper ang Salita ng Diyos sa kaniya na nilikha Niya ito na ang Diyos mismo ay walang hanggan at walang katapusan. Ngunit sa kaniyang pagmamataas, mas pinili niyang paniwalaan ang kaniyang pantasya.

Siguro nga ay nagmimistulang far-fetched na paniniwalaan ni Lusiper na parehong sila ng Diyos (at ang iba pang mga anghel) ay ‘lumabas’ na lamang sa existence. Ngunit ito ang parehong basic na ideya sa likod ng mga pinakabagong kaisipan sa modernong kosmolohiya. Mayroong kosmik na pagbabagu-bago ng kawalan, at nang dahil sa pagbabagu-bagong ito, lumitaw ang uniberso—at ito ang esensiya ng mga teorya sa modernong kosmolohiya. Sa panimula, ang lahat—mula kay Lusiper at kina Richard Dawkins at Stephen Hawking, hanggang sa’yo at sa’kin—kailangan nating magdesisyon sa pananampalataya kung ang uniberso nga ba ay self-contained o ito nga ba ang nilikha at sinusustentuhan ng Diyos na May Likha.

Sa madaling salita, ang pagkakita ay hindi paniniwala. Si Lusiper ay makakakita at kakausap sa Diyos. Ngunit kakailanganin pa rin niyang tanggapin ‘sa pananampalataya’ na ang Diyos ay ang lumikha sa kaniya. Maraming tao ang nagsasabi na kung ang Diyos lamang ay ‘magpapakita’ sa kanila, sila ay maniniwala. Ngunit sa Bibliya, maraming tao ang nakakita at nakarinig sa Diyos—ngunit hindi pa rin Siya pinaniwalaan. Ang isyu ay kung sila ay tatanggap at magtitiwala sa Kaniyang Salita tungkol sa Kaniya at sa kanila. Mula kina Adan at Eba, hanggang kina Cain at Abel, hanggang kay Noah, hanggang sa mga tiga Ehipto at ang unang Paskuwa, hanggang sa pagtawid ng mga Israelita sa Red Sea—hanggang sa mga tao na nakakita ng mga mirakulo ni Hesus—ang ‘pagkakita’ ay hindi nagreresulta sa pagtitiwala. Ang pagbagsak ni Lusiper ay consistent dito.

Ano ang ginagawa ng Demonyo ngayon?

Sinasabi sa Bibliya na hindi nilikha ng Diyos ang ‘masamang demonyo’, ngunit nilikha niya ang isang makapangyarihan at matalinong malaanghel sa nilalang. Sa pamamagitan ng pagmamataas, pinangunahan niya ang pag-aalsa laban sa Diyos—at dahil dito, siya ay naging corrupted habang itinatago pa rin niya ang kaniyang orihinal na kaluwalhatian. Ikaw, ako, at ang sangkatauhan ay naging parte ng battleground sa paligsahang ito sa pagitan ng Diyos at ng kaniyang ‘kalaban’ (demonyo). Ang istratehiya ng demonyo ay hindi maglibut-libot gamit ang sinister na balabal na itim kagaya ng mga ‘Black Riders’ mula sa Lord of the Rings at magbigay ng mga masasamang sumpa sa’tin. Sa halip, mas pinipili niyang linlangin tayo mula sa pagtubos sa’tin na ipinangako ng Diyos mula pa sa simula ng panahon, mula kay Abraham, mula kay Moises, at natapos sa kamatayan at sa muling pagkabuhay ni Hesus. Kagaya na lamang ng sinasabi sa Bibliya:

“At hindi nakapagtataka! Sapagkat maging si Satanas man ay nagpapanggap na anghel ng liwanag. Kaya’t hindi nakapagtataka na ang kanyang mga ministro naman ay magpanggap na mga ministro ng katuwiran. Ang kanilang wakas ay magiging ayon sa kanilang mga gawa.” — 1 Corinto 11:14-15

Sa kadahilanang kaya ni Satanas at ng kaniyang mga alagad na magtago bilang ‘liwanag’, tayo ay mas madali nang malilinlang. Marahil ito ang dahilan kung bakit ang Ebanghelyo ay lagi na lamang parang tumatakbo papalayo sa ating instincts at laban sa lahat ng kultura.

Ang Bibliya ba ay tekstuwal na mapagkakatiwalaan? O ito ba ay siya nang naging corrupted?

Tekstuwal na Pagpuna at ang Bibliya

Sa ating scientific at edukadong panahon, maraming paniniwalang non-scientific na pinaniniwalaan ng mga nakatatanda sa atin ay ating nakukuwestiyon. Ang pagdududang ito ay lalong totoo para sa Bibliya. Lalong-lalo na sa kadahilanang ang Bibliya ay naisulat dalawang libong taon na ang nakararaan. Sa karamihan ng millenia na ito ay walang printing press, photocopy machines o kahit na mga publishing companies. Kung kaya’t ang mga orihinal na manuskrito ay kinopkopya sa pamamagitan ng kamay, at pasalin-salin sa mga henerasyon, may mga wikang namatay at mayroon din namang mga wikang naisilang, at sa pagbabago ng mga imperyo at pag-akyat ng bagong mga kapangyarihan. Dahil ang mga orihinal na manuskrito ay matagal na panahon nang nawawala, paano nga ba natin malalaman na ang mga nakatalang bagay na ating nababasa sa Bibliya ngayon ay ang siya ngang mga salita na isinulat ng mga manunulat nito? O ang Bibliya nga ba ay nagbago na o siya nang naging corrupted, siguro sa kamay ng mga lider ng simbahan, o mga pari at monghe na silang nagnanais na baguhin ang mensahe upang siyang umangkop sa kanilang mga layunin?

Ang Prinsipyo ng Tekstuwal na Pagpuna

Likas na totoo ang tanong na ito sa alin mang sinaunang kasulatan. Ang timeline sa ibaba ay naglalarawan ng proseso kung saan ang mga sinaunang kasulatan ay siyang naipepreserba sa paglipas ng mga panahon. Nagpapakita ito ng isang halimbawa ng isang sinaunang dokumento na naisulat noong 500 B.C. (ang petsang ito ay random na pinili). Ang orihinal nito ay palaging hindi nagtatagal, kung kaya’t bago ito mabulok, mawala, o masira, isang manuskritong kopya nito ay nagagawa (unang kopya). Ang mga propesyonal na uri ng mga tao na kung tawagin ay ‘scribes’ ang gumagawa ng pagkopya nito. Sa pagtagal ng panahon, ang mga kopya ng orihinal na manuskrito ay siya ring nakokopya (ikalawa at ikatlong kopya). Sa isang punto, isang kopya ang itinatago upang ito ay siyang magamit at upang ito ay mapreserba para sa kasalukuyang panahon (ikatlong kopya). Sa ating halimbawa, ang kasalukuyang kopya ay naisulat noong 500 A.D. Ibig sabihin, ito ay ang pinakaunang estado ng dokumentong ito na ating malalaman ay nagmumula sa 500 A.D.

Dahil dito, sa panahon mula sa 500 B.C. hanggang sa 500 A.D. (nakalabel na x sa diagram) ay ang panahon kung saan hindi tayo makakakuha ng mga pagpapatunay na kopya dahil lahat ng mga manuskrito sa panahong ito ay siya nang nawala. Halimbawa, kung mayroong pagkakamali (intensyonal man o hindi) na nagawa noong kinopya ang ikalawang kopya mula sa unang kopya, hindi na natin ito magagawang pag-aralan dahil ang parehong dokumentong ito ay wala na. Ang panahon kung saan nag-predate ang mga kopya sa kasalukuyan (ang period x) ay ang pagitan ng tekstuwal na walang katiyakan. Dahil dito, ang prinsipyo na ginagamit upang tugunan ang mga katanungan na pumapatungkol sa tekstuwal na reliability ay ang pagtanaw sa haba ng panahong ito. Ang mas maikling agwat (‘x’ sa diagram) ay mas tiyak tayo na nilalagay natin ang siguradong preserbasyon ng dokumento sa kasalukuyan, dahil ang panahon ng pag-aalinlangan ay siya nang nabawasan.

Syempre, kadalasan ay mayroong higit pa sa isang manuskritong kopya ang isang dokumento na nag-eexist sa kasalukuyan. Ipalagay natin na mayroon tayong dalawang kopya ng manuskrito at sa parehong section sa kanilang dalawa ay makikita natin ang mga sumusunod na pahayag:

Ang orihinal na manunulat ay siyang nagsulat ng tungkol kay Juana o ng tungkol kay Juan, at ang lahat ng mga sumusunod na manuskrito ay naglalaman ng error sa pagkopya. Ang tanong ay: alin sa dalawa ang siyang naglalaman ng error? Mula sa mga available na manuskrito, ito ay siya nang napakahirap na madetermina.

Ngayon naman ay ipagpalagay natin na may nakita tayong dalawa pang mga kopya ng manuskrito ng parehong akda, tulad ng ipinapakita sa ibaba:

Ngayon ay mas madali na nating mahuhulaan kung aling manuskrito ang mayroong error. Kadalasan ay isang beses lamang nagagawa ang error kaysa magawa ang parehong error ng tatlong beses, kung kaya’t ang ikalawang manuskrito ay siyang mayroong error sa pagkopya, at ang manunulat ay siyang nagsusulat ng patungkol kay Juana, at hindi kay Juan.

Ang simpleng halimbawang ito ay naglalarawan sa ikalawang prisipyo na ginagamit upang ma-verify ang integridad ng mga manuskrito. Ang higit na maraming manuskritong nag-eexist sa panahon ngayon, ay mas madali nang ma-detect at maitama ang mga errors nito, at ma-access ang mga nilalaman ng orihinal na manuskrito.

Tekstuwal na Pagpuna sa Classical na Kasulatang Greco-Roman Kumpara sa Bagong Tipan

Ngayon ay mayroon tayong dalawang mga indicators na base sa dalawang mga ebidensiya na ginagamit upang madetermina ang tekstuwal na reliability ng sinaunang mga dokumento:

  1. Ang pagsukat ng panahon mula sa orihinal na komposisyon at sa pinakaunang umiiral na kopya ng manuskrito.
  2. Ang pagbibilang ng mga kopya ng manuskrito.

Dahil ang mga indicators na ito ay tumutukoy sa kahit anong sinaunang kasulatan, maaari natin itong gamitin sa mga katanggap-tanggap na gawa ng kasaysayan, kagaya na lamang ng nasa ibaba (1):

ManunulatKailan
Isinulat
Pinakamaagang KopyaTime Span
Caesar 50 BC 900 AD 95010
Plato 350 BC 900 AD 12507
Aristotle* 300 BC 1100 AD 14005
Thucydides 400 BC 900 AD 13008
Herodotus 400 BC 900 AD 13008
Sophocles 400 BC 1000 AD 1400100
Tacitus 100 AD 1100 AD 100020
Pliny 100 AD 850 AD 7507

*Mula sa kahit anong gawa

Ang mga manunulat na ito ay nagrerepresenta sa mga major na classical na manunulat ng sinaunang panahon⁠—ito ang mga kasulatan na humulma sa pag-unlad ng Western na sibilisasyon. Sa karaniwan, ang mga ito ay unti-unting naipapasa sa atin bilang mga 10-100 na manuskrito na siyang naipepreserba sa simula ng 1000 na taon matapos maisulat ang orihinal na manuskrito. Mula sa siyentipikong point-of-view, ang mga data na ito ay maikukunsiderang mga control na experiment natin dahil binubuo ito ng mga data (classical na kasaysayan at pilosopiya) na siyang katanggap-tanggap at ginagamit ng mga akademiko at mga unibersidad sa buong mundo.

Ang sumusunod na mga table ay nagkukumpara sa mga kasulatan sa Bagong Tipan gamit ang sumusunod na mga criteria (2). Ito ay maikukunsidera bilang ang ating experimental na data na siyang maikukumpara sa ating control na data, kagaya na lamang ng kahit anong siyentipikong imbestigasyon.

MSSKailan IsinulatPetsa ng MSSTime Span
John Rylan 90 AD 130 AD 40 yrs
Bodmer Papyrus 90 AD 150-200 AD 110 yrs
Chester Beatty* 60 AD 80 AD 20 yrs
Codex Vaticanus 60-90 AD 325 AD 265 yrs
Codex Sinaiticus 60-90 AD 350 AD 290 yrs

* Tradisyonal na napetsahan noong 200 AD, ngunit ang bagong pananaliksik ay tumutukoy sa isang mas maagang petsa ng 80 AD

Ang table sa itaas ay siyang nagbibigay ng maikling highlight para sa iilang mga umiiral na manuskrito. Ang bilang ng mga manuskrito ng Bagong Tipan ay siyang napakalawak, kung kaya’t magiging imposible itong ilista lahat sa iisang table. Kagaya na lamang ng sinabi ng isang iskolar (3) na siyang lubhang nag-aral ng isyung ito:

“Tayo ay mayroong mahigit na 24,000 MSS na kopya ng mga bahagi ng Bagong Tipan na umiiral sa panahon ngayon. Walang ibang dokumento sa sinaunang panahon ang siyang lalapit sa bilang at pagpapatunay dito. Sa paghahambing, ang ILIAD ni Homer ay pumapangalawa dahil mayroon itong 643 MSS na siyang nananatili.”

Isa namang nangungunang iskolar ng British Museum (4) ang nagpapatunay dito:

“Ang mga iskolar ay nasisiyahan na dahil sila ay nagmamay-ari ng kabuuan ng totoong teksto ng pangunahing mga manunulat na Griyego at Romano… ngunit ang ating kaalaman ng kanilang mga naisulat ay dumidipende sa maliit lamang na MSS, samantalang ang MSS ng Bagong Tipan ay nabibilang sa… libo.”

Ang Tekstuwal na Pagpuno sa Bagong Tipan at si Constantine

At karamihan sa bilang ng mga manuskritong ito ay sobrang luma na. Nagmamay-ari ako ng isang libro na pumapatungkol sa pinakaunang dokumento ng Bagong Tipan. Ang introduction nito ay nagsisimula sa:

“Ang librong ito ay nagpo-provide ng pagsasalin ng 69 na pinakaunang manuskrito ng Bagong Tipan…na nagmumula pa noong maagang ikalawang siglo hanggang sa maagang ikaapat na siglo (100-300 A.D.). Naglalaman ito ng ⅔ ng teksto ng Bagong Tipan.”

Lubha itong mahalaga dahil ang mga manuskritong ito ay nagmumula bago pa man dumating ang Romanong Emperador na si Constantine (circa 325 A.D.) at ang pagtaas ng kapangyarihan ng Simbahang Katoliko, na minsan ay parehong napagbibintangan ng pagbabago sa mga Biblical na teksto. Sa katotohanan ay maaari nating ma-test ang claim na ito sa pamamagitan ng pagkukumpara ng mga teksto ng bago dumating si Constantine (dahil hawak natin ang mga ito) at ang mga teksto na siyang dumating pagkatapos ni Constantine. Nang ma-test natin ang mga ito, nakita natin na ang mga ito ay pareho. Ang mensahe ng teksto noong 200 A.D. ay pareho ng nasa 1200 A.D. Hindi nabago nina Constantine o ng Simbahang Katoliko ang Bibliya. Ito ay hindi isang relihiyosong pahayag, kun’di isang pahayag na siyang nagbabase sa purong siyantipikong data. Ang table sa ibaba ay naglalarawan ng timeline ng mga manuskrito mula sa kung saan nababase ang Bagong Tipan sa Bibliya:

Mga Implikasyon ng Tekstuwal na Pagpuna sa Bibliya

Ano nga ba ang ating makukuha mula rito? Tiyak nating masasabi na masusukat natin talaga na ang Bagong Tipan ay siyang na-verify sa mas mataas na antas kaysa sa ibang mga classical na gawa. Ang verdict na siyang nagtuturo sa ebidensiya ay siyang malalagom ng mga sumusunod (6):

“Para maging skeptical sa resulta ng teksto ng Bagong Tipan ay siyang pagpalagay na ang lahat ng classical at mga sinaunang gawa ay siyang mapadpad sa karimlan, sa dahilan na walang iba pang mga dokumento na mula sa sinaunang panahon ang siyang mas pinatototohanan biographically kagaya na lamang ng Bagong Tipan.”

Sinasabi ng akademiko na tayo ay dapat maging consistent, kung magpapasya tayo na pagdudahan ay reliability na pagpepreserba sa Bibliya, dapat nating iwaksi ang lahat ng ating nalalaman na pumapatungkol sa pangkalahatan ng classical na kasaysayan⁠—at ito ay hindi pa nagagawa ng kahit sinong informed na historian. Alam din natin na ang mga teksto sa Bibliya ay hindi nababago kahit ang mga panahon, wika, at imperyo ay nagbabago, dahil ang pinakamaagang umiiral na MSS ay nagbibigay ng petsa para sa mga pangyayaring ito. Halimbawa na lamang, alam natin na walang sinumang lubhang masigasig na monghe ang siyang naidagdag sa mga mirakulo ni Hesus sa mga account ng Bibliya, dahil nasasaatin ang mga manuskrito na siyang nagbibigay ng petsa ng mga medyebal na monghe at ang lahat ng mga may petsa na manuskrito ay siyang nagtatala ng mga mirakulong accounts ni Hesus.

Paano ang pagsasalin ng Bibliya?

Ngunit paano nga ba ang mga error na nasasangkot sa pagsasalin, at ang katotohanan na napakarami na ngang bersyon ng Bibliya sa panahon ngayon? Hindi ba nakikita rito na imposibleng maditermina ang eksakto at orihinal na mga kasulatan na isinulat ng mga manunulat?

Una, dapat nating iklaro ang isa sa mga napaka-common na misconception. Maraming tao ang naniniwala na ang Bibliya natin ngayon ay dumaan sa napakahabang proseso ng pagsasalin, na may isang bagong wika na naisasalin mula sa luma, isang proseso na parang ganito: Griyego-Latin-Medyebal na Ingles-Ingles ni Shakespeare-Modernong Ingles-Iba pang Modernong Wika. Ngunit, sa makatuwid, sa lahat ng wika ngayon ay naisalin na direktang mula sa orihinal nitong wika. Para sa Bagong Tipan, ang salin ay ganito: Griyego-Kahit anong modernong wika. Para naman sa Lumang Tipan, ang salin ay ganito: Hebreo- Kahit anong modernong wika. Ang base na Griyego at Hebreong mga teksto ay siyang mga standard. Kung kaya’t ang mga pagkakaiba sa mga bersyon ng Bibliya ay nagmumula sa kung paanong pinili ng mga tagapagsalin na isalin ang mga parirala sa tatanggap na wika.

Dahil sa napakalawak na mga classical na literatura na siyang nakasulat sa Griyego (ang orihinal na wika ng Bagong Tipan), ito ay naging posible na tiyak na maisalin ang mga orihinal na kaisipan at salita ng mga orihinal na manunulat. Sa katunayan, ang iba’t ibang mga modernong bersyon ay siyang magpapatunay dito. Halimbawa, basahin natin ang isa sa mga kilalang berso sa iba’t ibang mga pangkaraniwang bersyon, at pansinin ang mga kaunting pagbabago sa salita, ngunit iisa ang ideya at ang kahulugan:

“For the wages of sin is death, but the gift of God is eternal life in Christ Jesus or Lord.” —Romans 6:23 New International Version

“Sapagkat ang kabayaran ng kasalanan ay kamatayan; ngunit ang walang-bayad na kaloob ng Diyos ay buhay na walang hanggang kay Cristo Jesus na ating Panginoon.” —Roma 6:23 Filipino Standard Version

“Porque la paga del pecado es muerte, mintras que la dadiva de Dios es vida eterna en Cristo Jesús, nuestro Señor.”—Romanos 6:23 Nueva Verción Internacional

“Car le salaire que verse le péché, c’est la mort, mais le don de la grâce que Dieu accorde, c’est la vie éternelle dans l’union avec Jésus-Christ norte Seigneur.” —Romain 6:23 La Bible du Semeur

“τὰ γὰρ ὀψώνια τῆς ἁμαρτίας θάνατος, τὸ δὲ χάρισμα τοῦ θεοῦ ζωὴ αἰώνιος ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ κυρίῳ ἡμῶν.” —ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ 6:23 SBL Greek New Testament

Makikita natin na walang mga hindi pagkakaunawan sa pagitan ng mga salin—at sinasabi nila ang parehong mga ideya ngunit sa iba’t ibang mga gamit na salita.

Sa pagbubuod, hindi oras o salin ang nag-corrupt sa mga ideya at kaisipan na naipapahayag sa orihinal na manuskrito ng Bibliya upang itago ito sa atin sa kasalukuyan. Alam natin na ang Bibliya sa kasalukuyan ay eksaktong mababasa sa kung ano ang naisulat ng mga manunulat sa panahon noon. Ito ay tekstuwal na reliable.

Importanteng ma-realize natin kung ano ang mga ipinapakita at ang mga hindi ipinapakita ng pag-aaral na ito. Hindi nito pinapatunayan na ang Bibliya ay talaga ngang ang Salita ng Diyos. Mapagtatalunan pa rin na kahit na ang orihinal na mga ideya ng mga manunulat ng Bibliya ay siya ngang eksaktong naihahatid sa ating sa kasalukuyan, hindi nito napapatunayan o ipapahiwatig na ang mga orihinal na mga ideya na ito ay tama o na ang mga ito ay galing nga sa Diyos. Totoo nga. Ngunit sa pag-iintindi ng tekstuwal na reliability ng Bibliya ay nagbibigay ng start-point kung saan tayo ay makapagsisimulang seryosong imbestigahan ang Bibliya upang makita kung ang iilan sa mga tanong dito ay masasagot, at upang maging informed tayo kung ano nga ba ang mensahe. Ipinapahayag ng Bibliya na ang mensahe nito ay isang pagpapala mula sa Diyos. Paano kung mga tyansa ngang ito ay totoo? Bigyan natin ng panahon upang pag-aralanan ay ilan sa mga importanteng pangyayari sa Bibliya na ipinapaliwanag sa website na ito.

Importanteng ma-realize natin kung ano ang mga ipinapakita at ang mga hindi ipinapakita ng pag-aaral na ito. Hindi nito pinapatunayan na ang Bibliya ay talaga ngang ang Salita ng Diyos. Mapagtatalunan pa rin na kahit na ang orihinal na mga ideya ng mga manunulat ng Bibliya ay siya ngang eksaktong naihahatid sa ating sa kasalukuyan, hindi nito napapatunayan o ipapahiwatig na ang mga orihinal na mga ideya na ito ay tama o na ang mga ito ay galing nga sa Diyos. Totoo nga. Ngunit sa pag-iintindi ng tekstuwal na reliability ng Bibliya ay nagbibigay ng start-point kung saan tayo ay makapagsisimulang seryosong imbestigahan ang Bibliya upang makita kung ang iilan sa mga tanong dito ay masasagot, at upang maging informed tayo kung ano nga ba ang mensahe. Ipinapahayag ng Bibliya na ang mensahe nito ay isang pagpapala mula sa Diyos. Paano kung mga tyansa ngang ito ay totoo? Bigyan natin ng panahon upang pag-aralanan ay ilan sa mga importanteng pangyayari sa Bibliya na ipinapaliwanag sa website na ito.

____________________________________________

  1. McDowell, J., Evidence that Demands a Verdict, pp. 42-48, 1979
  2. Comfort, P.W., The Origin of the Bible, p. 193, 1992
  3. McDowell, J., Evidence that Demands a Verdict, p. 40, 1979
  4. Kenyon, F.G., (dating direktor ng British Museum), Our Bible and the Ancient Manuscripts, p. 23, 1941
  5. Comfort, P.W., The Text of the Earliest New Testament Greek Manuscripts, p. 17, 2001
  6. Montgomery, History and Christianity, p. 29, 1971

Ang Katiyakan at Kapangyarihan ng Pentekost

Ang Araw ng Pentekost ay laging natatapat na Linggo. Ipinagdiriwang nito ang isang napaka-remarkable na araw, ngunit hindi lamang nito ipinagdiriwang kung ano ang nangyari nang araw na ito kun’di kung kailan at bakit ito nangyari na nagre-reveal sa kamay ng Diyos, at ng napakamakapangyarihang regalo para sa’yo.

Ang Pangyayari noong Pentekost

Kung narinig mo na ang ‘Pentokost’, maaaring alam mo na ito ang araw kung kailan ang Espiritu Santo ay bumaba upang manirahan sa mga tagasunod ni Hesus. Ito ang araw kung kailan ang Simbahan, ang ‘mga tinawag’ ng Diyos, ay ipinanganak. Ang mga kaganapang ito ay nakatala sa Mga Gawa 2 ng Bibliya. Noong araw na iyon, ang Espiritu ng Diyos ay bumaba sa unang 120 na tagasunod ni Hesus at sila’y nagsimulang magsalita ng malakas sa iba’t ibang mga wika mula sa buong mundo. Isa itong napakalaking komosyon kung kaya’t ang libu-libong mga tao na nasa Jerusalem noong araw na ‘yon ay lumabas upang makita kung ano nga ba ang nangyayari. Sa harap ng natipon na masa, si Pedro ay ipinalaganap ang unang mensahe ng ebanghelyo at ‘tatlong libo ang nadagdag sa kanilang bilang noong araw na iyon’ (Mga Gawa 2:41). Ang bilang ng mga tagasunod ng ebanghelyo ay lubhang lumalawak matapos ang Linggo ng Pentekost.

Ang araw na ito ay naganap 50 na araw matapos ang resureksyon ni Hesus. Sa loob ng 50 na araw na ito ay ang panahon kung kailan ang mga disipulo ni Hesus ay naging kumbinsido na si Hesus ay muling nabuhay mula sa kamatayan. Noong Linggo ng Pentekost, isinapubliko nila ito at dahil dito, ang kasaysayan ay nabago. Kung naniniwala ka man sa resureksyon o hindi, masasabi rin nating ang buhay mo ay nagbago at naging apektado ng dahil sa mga kaganapan noong Linggo ng Pentekost.

Ang ganitong pag-intindi ng Pentekost, kahit tama, ay hindi pa rin kumpleto. Maraming tao ang may kagustuhan na umulit ang Linggo ng Pentekost sa iba ngunit parehong experience. Dahil ang mga unang disipulo ni Hesus ay may experience na Pentekostal sa pamamagitan ng ‘paghihintay sa regalo ng Espiritu’, sa ngayon, ang mga tao ay umaasa na sa pamamagitan ng ‘paghihintay’ Siya ay babalik mula sa parehong paraan. Sa makatuwid, maraming tao ang nagmamakaawa at naghihintay sa Diyos upang magdala na isa pang Pentekost. Ang pag-iisip na ito ay nag-a-assume na ang nagdala sa Espiritu ng Diyos noon ay ang paghihintay at ang pagdarasal. Ang pag-iisip na ito ay nangangaligta sa katiyakan nito–dahil ang Pentekost na nakatala sa Mga Gawa 2 ay hindi ang unang Pentekost.

Ang Pentekost Mula sa Batas ni Moises

Ang ‘Pentekost’ ay isa talagang taunang pista sa Lumang Tipan. Si Moises (1,500 B.C.) ay nagtatag ng ilang mga pista upang ipagdiwang sa loob ng isang taon. Ang Paskuwa ang unang pista ng mga Hudyo sa buong taon. Si Hesus ay ipinako sa araw ng Pista ng Paskuwa. Ang ekstaktong oras ng kaniyang kamatayan ang eksaktong sakripisyo ng mga tupa ng Paskuwa ay nagbibigay ng palatandaan.

Ang pangalawang pista ay ang Pista ng ‘Unang Bunga’, at ang Batas ni Moises ay nagsasabing dapat itong ipagdiwang sa ‘araw matapos’ ang Sabado ng Paskuwa (Linggo). Si Hesus ay nabuhay muli ng Linggo, kung kaya’t ang kaniyang muling pagkabuhay ay eksaktong nangyari noong Pista ng Unang Bunga. Dahil ang kaniyang muling pagkabuay ay nangyari nong ‘Unang Bunga’, ang pangako na ang ating resureksyon ay susunod kinamamayaan (para sa lahat ng nagtitiwala sa kaniya). Ang kaniyang muling pagkabuhay ay literal na ‘unang bunga’, kagaya na lamang ng isinapropesiya ng pangalan ng pista.

Tiyak na 50 na araw matapos ang Linggo ng ‘Unang Bunga’, ipinagdiriwang ng mga Hudyo ang Pentekost (ang ‘pente’ ay 50, at ito rin ay tinatawag na Pista ng mga Linggo dahil ito ay binibilang ng pitong linggo). Ang mga Hudyo ay ipinagdiriwang na ang Pentekost ng 1,500 na taon noong ang Pentekost sa Mga Gawa 2 ay nangyari. Ang dahilan kung bakit mayroong mga tao mula sa iba’t ibang panig ng mundo noong Pentekost na iyon sa Jerusalem para marinig ang mensahe ni Pedro ay tiyak na dahil sila’y nandoon upang ipagdiwang ang Pentekost ng Lumang Tipan. Sa ngayon, ipinagdiriwang pa rin ng mga Hudyo ang Pentekost ngunit tinatawag na nila itong Shavuot.

Ating babasahin mula sa Lumang Tipan kung paano nga ba ipinagdiriwang ang Pentekost:

“Hanggang sa kinabukasan pagkalipas ng ikapitong Sabbath, bibilang kayo ng limampung araw; pagkatapos ay mag-aalay kayo ng handog na bagong butil sa Panginoon. Mula sa inyong mga tahanan ay magdadala kayo ng dalawang tinapay upang iwagayway, na ang bawat isa ay dalawang ikasampung bahagi ng isang efa na mula sa piling harina, at lulutuin na may pampaalsa bilang unang bunga sa Panginoon. (Levitico 23:16-17)

Ang Katiyakan ng Pentekost: Ebidensiya ng Utak

Mayroong tiyak na timing ang Pentekost sa Mga Gawa 2 dahil nangyari ito sa mismong araw ng taon kagaya ng Pentekost sa Lumang Tipan (Pista ng mga Linggo). Ang pagkakapako ni Hesus na nagyari noong Paskuwa, ang muling pagkabuhay ni Hesus na nangyari noong Unang Bunga, at ang Pentekost ng Mga Gawa 2 na nangyari noong Pista ng mga Linggo ng Hudyo, ay nagpapakita ng isang koordinasyon ng pag-iisip sa pamamagitan ng kasaysayan. Sa dinami-rami ng araw sa isang taon, bakit kaya ang pagkakapako ni Hesus, ang kaniyang muling pagkabuhay, at ang pagdating ng Espiritu Santo ay sabay na nangyari sa bawat araw ng mga pista sa Lumang Tipan, maliban na lamang kung sila nga ay pinlano? Ang tiyak na mga planong ganito ay nangyayari lamang kung mayroong utak sa likod nito.

Ang mga kaganapan sa Bagong Tipan ay tiyak na nangyari kasabay ng tatlong Tagsibol sa Pista sa Lumang Tipan

‘Ginawa’ nga lamang ba ni Lucas ang Pentekost?

Mayroong ilang mga magsasabi na si Lucas (ang manunulat ng Mga Gawa) ay ginawa lamang ang mga kaganapan sa Mga Gawa 2 para ‘mangyari’ ito sa Pista ng Pentekost. Kung gayon, siya dapat ang magiging ‘utak’ sa likod ng timing na ito. Ngunit hindi sinasabi sa kaniyang tala na ang Mga Gawa 2 ay ‘magfu-fulfill’ sa Pista ng Pentekost., hindi rin naman ito binabanggit dito. Ngunit bakit nga ba siya mag-aabala pa na gumawa ng dramatikong mga kaganapan upang ‘mangyari’ sa araw na iyon at hindi na lamang tulungan ang mga mambabasa na makita kung paano ito ‘magfu-fulfill’ sa Pista ng Pentekost? Sa makatuwid, si Lucas ay gumawa ng napakagandang trabaho na itala ang mga kaganapan kaysa interpretahin ito kung kaya’t kalimitan sa mga tao ngayon ay hindi alam na ang mga kaganapan sa Mga Gawa 2 ay nangyaring kasabay ng Pista ng Pentekost sa Lumang Tipan. Maraming tao ang nag-iisip na ang Pentekost ay nangsimula lamang sa Mga Gawa 2. Dahil kalimitan sa mga tao ngayon ay hindi aware sa koneksyon ng dalawa, magiging imposible ang sitwasyon ni Lukas at ang kanyang pagiging henyo para imbentuhin ang koneksyon ng dalawa kung kaya’t lubos niya itong ipinaliwanag.

Pentekost: Ang Bagong Kapangyarihan

Sa halip, tinuturo tayo ni Lukas sa isang propesiya sa Lumang Tipan sa libro ni Joel na nag-predict na isang araw ang Espiritu ng Diyos ay bubuhos sa lahat ng tao. Ang Pentekost sa Mga Gawa 2 ay nag-fulfill sa propesiyang ito.

Isang rason kung bakit ang Ebanghelyo ay ang ‘magandang balita’ ay dahil nagbibigay ito ng kapangyarihan na mamuhay ng kakaibang buhay–ng mas magandang buhay. Ngayon, ang buhay ay isa nang union sa pagitan ng Diyos at ng mga tao. At ang union na ito ay nangyayari sa pamamagitan ng pagbuhos ng Espiritu ng Diyos–na nagsimula noong Linggo ng Pentekost sa Mga Gawa 2. Ang Magandang Balita ay ngayon, pwede na tayong mamuhay sa ibang lebel, at ng may relasyon sa Diyos sa pamamagitan ng Kaniyang Espiritu. Ipinapaliwanag ito ng Bibliya sa ganitong paraan:

“Sa kanya’y kayo rin naman, na nakarinig ng salita ng katotohanan, ang ebanghelyo ng inyong kaligtasan, at kayo na sumampalataya sa kanya, ay tinatakan ng ipinangakong Espiritu Santo. Siya ang katibayan ng ating mana, hanggang sa ikatutubos ng pag-aari, sa ikapupuri ng kanyang kaluwalhatian.” (Efeso 1:13-14)

“Ngunit kung ang Espiritu niyaong bumuhay na muli kay Jesus ay nananatili sa inyo, siya na bumuhay na muli kay Cristo mula sa mga patay ay magbibigay ng buhay sa inyong mga katawang may kamatayan, sa pamamagitan ng kanyang Espiritu na naninirahan sa inyo.” (Roma 8:11)

“At hindi lamang sangnilikha, kundi pati naman tayo na mayroong mga unang bunga ng Espiritu, na tayo nama’y dumaraing din sa ating mga sarili, sa masidhing paghihintay ng pagkukupkop, ang pagtubos sa ating katawan.” (Roma 8:23)

Ang paninirahan ng Espiritu ng Diyos ay isa ring unang bunga, dahil ang Espiritu ay isang pastulan–isang garantiya–ng pagkumpleto ng ating transpormasyon bilang ‘mga anak ng Diyos’.

Ang ebanghelyo ay nag-aalok ng isang masaganang buhay ngunit hindi sa pamamagitan ng pag-aari, pleasure, estado, kayamanan at lahat ng ibang lumilipas na maliliit na mga bagay na hinahabol ng mundong ito, na siya ring sinasabing bulang walang laman ani Solomon–ngunit sa pamamagitan ng paninirahan ng Espiritu ng Diyos. Kung totoo nga ito–na ang Diyos ay nag-aalok na manirahan at bigyan tayo ng kapangyarihan–ito ay napakagandang balita. Ang Pentekost sa Lumang Tipan kasama ng pagdiriwang ng masarap na tinapay na niluto na may pampaalsa ay sinasabing nagpapakita ng paparating na masaganang buhay. Ang katiyakan sa pagitan ng Luma at Bagong Pentekost ay isang perpektong ebidensiya na ang Diyos nga ang ‘Utak’ sa likod ng mga kaganapang ito at ito ang kapangyarihan ng masaganang buhay.

Ang Palaisipan ng Propesiya sa Mga Awit 22

Ilang taon na ang nakararaan, ang aking kaibigan at katrabaho na si ‘J’ ay nagtungo sa aking mesa. Si J ay matalino at edukado–at tiyak na hindi naniniwala sa ebanghelyo. Ngunit siya ay para bang curious, at ito ay nagreresulta sa ilang mga mainit-init at bukas na pag-uusap sa pagitan naming dalawa. Hindi pa siya talaga nakakabasa ng Bibliya, kung kaya’t hinikayat ko siya noon at upang imbestigahan ito.

Isang araw ay nagpunta siya sa aking opisina na may dalang Bibliya upang ipakita sa akin na siya niyang sinisiyasat ito. Binuksan niya ng random ang Bibliya sa gitna, at tinanong ko siya kung ano nga ba ang kaniyang binabasa. Ganito ang aming naging pag-uusap:

“Binabasa ko ang Mga Awit 22,” ani niya.

“Talaga?” Sabi ko. “May ideya ka ba kung ano ang binabasa mo?”

“Binabasa ko ang tungkol sa pagkakapako ni Hesus,” sagot ni J.

“Magandang hula iyan,” sinabi ko habang tumatawa, “Ngunit ikaw ay maaga ng isang libong taon. Ang Mga Awit 22 ay isinulat ni David noong 1,000 B.C., at ang pagkakapako ni Hesus ay noong 30 C.E..”

Dahil hindi naman pamilyar si J sa Bibliya, hindi niya namalayan na ang Mga Awit ay hindi ang nagdadala ng tala ng buhay ni Hesus na isinulat ng mga tao sa kaniyang panahon. Nakakarinig lamang si J ng mga kuwento tungkol kay Hesus, kasama na rin ang kaniyang pagkakapako, at mula sa pagkakabukas ng kaniyang Bibliya ng random, at mula sa kaniyang perspektibo, ito ay naglalarawan sa pagkakapako. Dahil hindi niya alam ang totoong mga tala sa Bibliya, inakala niyang ito ang kuwento ng krusipiksyon. Kami ay parehong natawa dahil sa pagkakabasa at interpreta niya ng Bibliya.

Matapos non ay tinanong ko sa J kung ano ang nabasa niya sa Mga Awit 22 para akalain na ang kuwentong kaniyang binabasa ay pumapatungkol sa pagkakapako ni Hesus. Dito nagsimula ang aming pag-iimbestiga. Iniimbitahan ko kayong ikunsidera ang mga pagkakapareho na napansin ni J sa pamamagitan ng pagtatabi sa mga sipi. Para lubos pang makatulong, aking kinulayan ng magkakaparehong kulay ang mga teksto na may pagkakapareho.

Ang Pagkakatulad ng mga Talaga sa Ebanghelo Tungkol sa Pagkakako na May Kasamang mga Detalye sa Mga Awit 22

Detalye ng Pagkakapako mula sa Ebanghelyo

Mga Awit 22–na isinulat noong 1,000 B.C.

(Mateo 27:31-48) Ipinako si Hesus sa krus… 39“Siya’y inalipusta ng mga nagdaraan at pailing-iling, 40na nagsasabi, ‘Ikaw na gigiba sa templo, at sa ikatlong araw ay itatayo ito, iligtas mo ang iyong sarili! Kung ikaw ang Anak ng Diyos, bumaba ka sa krus!’ 41Sa gayunding paraan ay nilibak siya ng mga punong pari, kasama ang mga eskriba at ng matatanda na nagsasabi, 42 ‘Niligtas siya ng iba; hindi na mailigtas ang kanyang sarili. Siya ang Hari ng Israel; bumaba siya ngayon sa krus, at maniniwala tayo sa kanya. 43Nagtiwala siya sa Diyos; kanyang iligtas siya ngayon kung ibig niya, 46At nang malapit na ang oras na ikasiyam ay sumigaw si Jesus na may malakas na tinig, na sinasabi, ‘Eli, Eli, lama sabacthani?’ na ang kahulugan ay ‘Diyos ko, Diyos ko, bakit mo ako pinabayaan? Tumakbo kaagad ang isa sa kanila at kumuha ng isang espongha, pinuno ito ng suka, inilagay sa isang tambo, at ibinigay sa kanya upang inumin.” (Marcos 15:16-20) 16“Pagkatapos ay dinala siya ng mga kawal sa bulwagan na siyang Pretorio; at kanilang tinipon ang buong batalyon. Siya’y kanilang dinamitan ng kulay-ube, at nang makapagtirintas ng isang koronang tinik ay ipinatong nila ito sa kanya. 18At pinasimulan nilang pagpugayan siya, ‘Mabuhay, Hari ng mga Judio!’ 19Hinampas nila ang kanyang ulo ng isang tungkod, dinuraan siya at lumuhod sa harapan niya. 20Pagkatapos na siya’y kanilang libakin, inalis nila ang kanyang kulay-ube na balabal at isinuot sa kanya ang kanyang mga damit. At siya’y kanilang inilabas upang ipako sa krus. 37Si Jesus ay sumigaw nang malakas at nalagutan ng hininga.” (Juan 19:34) “Subalit tinusok ng sibat ng isa sa mga kawal ang kanyang tagiliran at biglang lumabas ang dugo at tubig.” (Juan 20:25) “Kaya’t sinabi sa kanya ng ibang mga alagad, ‘Nakita namin ang Panginoon.’ Ngunit sinabi niya sa kanila, ‘Malibang makita ko sa kanyang mga kamay ang bakas ng mga pako, at mailagay ko ang aking kamay sa kanyang tagiliran ay hindi ako maniniwala.” (Juan 19:23-24) “Nang maipako ng mga kawal si Jesus, kanilang kinuha ang kanyang mga kasuotan at hinati sa apat na bahagi, sa bawat kawal ay isang bahagi. Gayundin ang tunika, at ang tunika ay walang tahi, na hinabing buo mula sa itaas. Kaya’t sinabi nila sa isa’t isa, ‘Huwag natin itong punitin, kundi tayo’y magpalabunutan kung kanino mapupunta.”

1‘Diyos ko, Diyos ko, bakit mo ako pinabayaan?’ Bakit napakalayo mo sa pagtulong sa akin, sa mga salita na aking karaingan? O Diyos ko, sumisigaw ako kapag araw, ngunit hindi ka sumasagot man lamang, at kapag gabi, hindi ako makatago ng kapahingahan. Silang lahat na nakakakita sa akin ay tinatawanan ako; nginungusuan nila akou, iiling-iling ang kanilang mga ulo. ‘Ipinagkatiwala niya ang kaniyang usapin sa Panginoon; hayaan kanyang iligtas siya, hayaang kanyang sagipin siya, sapagkat kanyang kinaluluguran siya!’ Ngunit ikaw ang kumuha sa akin mula sa bahay-bata; iningatan mo ako nang ako’y nasa dibdib ng aking ina. 10 Sa iyo ako’y inilagak mula sa aking pagluwal, at mula nang ako’y ipagbuntis ng aking ina ang Diyos ko’y ikaw. 11Sa akin ay huwag kang lumayo, sapagkat malapit ang gulo, at walang sinumang sasaklolo. 12 Paliligiran ako ng maraming toro, ng malalakas na toro ng Basan ay pinalilibutan ako. 13 Sa akin ang kanilang bibig ay binuksan nila ng maluwang, gaya ng sumasakmal at leong umuungal.
14 Ako’y ibinubuhos na parang tubig, at lahat ng aking mga buto ay nakakalas sa pagkakabit; ang aking puso ay parang pagkit, ito ay natutunaw sa loob ng aking dibdib. 15 Ang aking kalakasan ay natuyo na parang basag na banga, at ang aking dila ay dumidikit sa aking ngalangala; sa alabok ng kamatayan ako’y iyong inihihiga. 16Oo, ang mga aso ay nakapaligid sa akin, pinaligiran ako ng isang pangkat ng mga gumagawa ng masama; binutasan nila ang aking mga kamay at mga paa. 17Lahat ng aking mga buto ay aking mabibilang, sa akin sila’y nakatingin at ako’y tinitititgan. 18Kanilang pinaghatian ang aking mga kasuotan, at para sa aking damit sila ay nagsapalaran.”

Ang fact na si J ay nagbigay ng lohikal ngunit maling kongklusyon na ang Mga Awit 22 ay ang tala ng mga eye-witness sa pagkakapako noong Biyernes Santo, ay dapat makapagbigay sa atin ng katanungan. Paano nga ba natin ipapaliwanag ang pagkakapareho sa pagitan ng mga tala sa ebanghelyo at ng Mga Awit 22? Ito nga ba ay pagkakataon at coincidence na ang mga detalyeng ito ay sobrang magkakatugma at isinasama rin dito na ang mga damit ay PAREHONG mahahati (ang mga damit na may tahi ay mapupunit sa mga tahi at pagpapasa-pasahan ng mga sundalo) AT magkakaroon ng palabunutan (ang mga damit na walang tahi ay masisira sa pamamagitan ng pagkakapunit dito kung kaya’t sila ay nagpalabunutan para rito).

 Ang Mga Awit 22 ay isinulat bago ang pagkakapako sa krus ngunit inilalarawan pa rin dito ang iba’t ibang detalye (pagkakapako sa kamay at paa, ang pagkalas ng mga buto–ang pakaka-stretch ng buto sa pamamagitan ng pagkakasabit). Sa pagdaragdag, ang Ebanghelyo ni Juan ay nagsasaad na may dugo at tubig na dumaloy noong tinusok ng sibat ang tagiliran ni Hesus, at sinasabi rito na nagkaroon ng fluid buildup sa kaniyang pericardium cavity na pumapalibot sa kaniyang puso. Namatay si Hesus dahil sa atake sa puso. Pareho ito ng kahulugan sa Mga Awit 22 na sinasabing ‘ang aking puso ay parang pagkit’. Ang salitang Hebreo sa b. 16 ng Mga Awit 22 ay nai-translate sa ‘pagtusok’ ay literal na nangangahulugang ‘kagaya ng leon’. Sa madaling salita, ang mga kamay at paa ay niluray at binugbog habang sila ay ipinapako. Kung gayon, ano nga ba ang gagawin natin sa lahat ng ito?

Si Hesus, sa pamamagitan ng mga pluma ng manunulat ng Ebanghelyo, ay ipinapaliwanag na ang pagkakapareho ng mga ito ay prophetic. Binigyang inspirasyon ng Diyos ang mga propeta sa Lumang Tipan ilang daang taon bago mabuhay si Hesus para mahulaan ang detalye ng kaniyang buhay at kamatayan upang ating malaman na lahat ng ito ay nakasaad sa plano ng Diyos. Ang tawag dito ay ‘prophetic fulfillment’ dahil katulad ito ng pagkakaroon ng banal na lagda sa mga pangyayari noong Biyernes Santo dahil walang sinumang tao ang makakahula sa hinaharap. Ito ay ebidensya ng intervention ng Diyos sa kasaysayan.

Ang Paliwanag ni Bart Ehrman

Si Bart Ehrman ay isang kilalang iskolar ng Bibliya at kritiko ng Ebanghelyo. Siya rin ay isa sa kumokontra ng mga credentials ng Mga Awit 22 dahil ayon sa kanya, mali ito at ang punto ng kuwentong ito sa Ebanghelyo ay ang ‘Mesiyas’ o ang ‘Kristo’ ay ang taon na siyang dapat isasakripisyo, at ayon sa kaniya, walang sinasabing ang biktima ng sakripisyo sa Mga Awit 22 ay ang ‘Mesiyas’.

“Ngunit ano nga ba ang gagawin natin sa katotohanan na walang propesiyang Hudyo na nagsasabing ang Mesiyas ay maghihirap at mamamatay?” (Bart Ehrman, Jesus Interrupted, p. 234)

Ngunit nagbibigay ito ng isa pang isyu. Hindi lang naman isa ang propesiya (kagaya ng Mga Awit 22) na kailangang gampanan ni Hesus, ngunit marami ang mga ito. Ang mga propesiyang ito ay isinulat ng iba’t ibang mga manunulat sa iba’t ibang mga panahon at mula sa iba’t ibang mga social strata na mula sa panahon ng Lumang Tipan–at kaya natin itong patunayan dahil pwede natin itong i-check kung nangyari nga ba ang mga ito o hindi. Kung kaya’t para patunayan ang challenge ni Ehrman, si Daniel na naninirahan sa exile sa Babylon noong 550 B.C. ay nagkaroon ng pangitain noong siya ay pinagsabihan ng prophetic na bugtong:

“Kaya’t iyong alamin at unawain, na mula sa paglabas ng utos na panumbalikin at muling itayo ang Jerusalem hanggang sa pagdating ng Mesiyas, na pinuno, ay pitong sanlinggo at animnapu’t dalawang sanlinggo. Ito’y muling itatayo na may lansangan at kuta, samakatuwid ay sa mga panahon ng kaguluhan. Pagkalipas ng animnapu’t dalawang sanlinggo, ang Mesiyas ay mahihiwalay at mawawalan, at ang bayan ng pinunong darating ang wawasak sa lunsod at sa santuwaryo. Ang wakas nito ay sa pamamagitan ng baha, at hanggang sa katapusan ay magkakaroon ng digmaan. Ang pagkasira ay itinakda na.” (Daniel 9:25-26)

Hmmm. May lubos akong respeto sa iskolar na ito ng Bagong Tipan, ngunit nakaligtaan niya ito sa Lumang Tipan. Dito natin makikita, kagaya na lamang ng kaniyang challege, ang propesiya ng ‘Ang Anointed’ (Kristo = Mesiyas) ay magiging cut off. Ang timing nito at ang detalye ng ‘cut off’, na siyang nakini-kinita ang kahulugan ng kamatayan ni Hesus, ay siyang nagre-refute ng pahayag ni Ehrman na walang propesiya sa Lumang Tipan na ang ‘Kristo’ ay siyang magdurusa at mamamatay.

Ang Paliwanag ni Spong

Mayroong ibang mga tao na kagaya ni Shelby Spong na nagsasabing ang pagkakatulad ng Mga Awit 22 sa mga kaganapan sa pagkakapako noong Biyernes Santo ay simpleng dahil sa katotohanan na ang mga manunulat ng Ebanghelyo ay gumawa na lamang ng kanilang mga sariling kasulatan para lamang maihalintulad ito sa propesiya. Mayroon siyang napakadetalyadong verse-by-verse na analysis na nagpapakita sa pagkakatulad ng Mga Awit 22 at ng pagkakapako ni Hesus sa Ebanghelyo. Ngunit ang sinasabi sa teorya ni Spong ay kailangan lamang niya ng eksplanasyon sa kung bakit magkatulad ang mga ito. Ngunit ang eksplanasyong ito ay siya ring hindi nagbibigay pansin sa testimonya ng mga mananalaysay na mula pa sa labas ng Bibliya. Sinasabi sa atin nina Josephus at Tacitus ang mga sumusunod:

“Sa panahong ito ay mayroong napakatalinong tao…Hesus…mabuti, at…walang bahid ng kasalanan. At maraming mga Hudyo at iba’t ibang tao na mula pa sa iba’t ibang nasyon ang kaniyang naging mga disipulo. Hinatulan Siya ni Pilato upang ipako sa krus para mamatay.” (Josephus, 90 A.D., Antiquities xviii. 33/Si Josephus ay isang Mananalaysay na Hudyo)

“Si Christus, ang nagtatag ng pangalan, ay siyang pinapatay ni Pontio Pilato, ang prokurator ng Judea sa paghahari ni Tiberius.” (Tacitus, 117 A.D., Annals xv. 44/Si Tacitus ay isang Mananalaysay sa Roman)

Ang kanilang mga testimonya ay sumasang-ayon sa ebanghelyo na si Hesus ay siyang ipinako nga sa krus. Importante ito dahil marami ang mga detalye sa Mga Awit 22 na siyang simpleng mga partikular na kaganapan noong ipinako si Hesus. Kung ang mga manunulat ng ebanghelyo ay gagawa ng sarili nilang mga kaganapan kaysa sabihin ang mga aktwal na ganap upang ito ay maging ‘fit’ sa Mga Awit 22, kakailanganin nilang gumawa ng sarili nilang pagkakapako. Ngunit walang sinuman mula sa panahong iyon na tumangging naganap ang pagkakapako, at ang mananalaysay na Hudyo na si Josephus ay tahasang sinabi na ito ang dahilan ng kaniyang pagkakapatay.

Ang Mga Awit 22 at ang Legasiya ni Hesus

Ngunit ang Mga Awit 22 ay hindi nagtatapos sa bersong 18 kagaya ng nasa itaas–nagpapatuloy pa ito. Pansinin natin kung paanong ang mood ay matagumpay sa huli–matapos mamatay ng tao!

“Ang dukha ay kakain at masisiyahan, yaong mga humanap sa kanya ay magpupuri sa Panginoon! Mabuhay nawa ang inyong mga puso magpakailanman. Maaalala ng lahat ng mga dulo ng lupa, at sa Panginoon ay manunumbalik sila; at lahat ng mga sambahayan ng mga bansa ay sa harapan mo magsisamba. Sapagkat sa Panginoon ang kaharian, at siya ang namumuno sa mga bansa. Oo, sa kanya ang lahat ng masasagana sa lupa ay kakain at sasamba; sa harapan niya ay yumuyukod ang lahat ng bumabalik sa alabok, at siya na hindi mapapanatiling buháy ang kanyang kaluluwa. Ang susunod na salinlahi sa kanya ay magsisilbi, ang Panginoon ay ibabalita ng mga tao sa darating na salinlahi. Sila’y darating at maghahayag ng kanyang katuwiran sa isang bayang isisilang, na dito ay siya ang may kagagawan.” (Mga Awit 22:26-30)

Pansinin natin na hindi ito pumapatungkol sa detalye ng kaganapan ng kamatayan ng isang tao. Ang mgaa detalye ng kamatayang ito ay sinasabi sa unang bahagi ng Mga Awit. Ina-address na ngayon ng salmista ang impact ng kamatayan ng taong ito sa mga ‘salinlahi’ at sa mga ‘susunod na henerasyon’ (berso 30). Ngunit sino nga ba ang mga ito? Tayo ang mga ito na siyang namumuhay nang 2,000 na taon matapos ang pagkakapako. Sinasabi sa atin ng salmista na ang ‘salinlahi’ na siyang sumusunod sa ‘pierced’ na tao na siyang namatay ng isang nakakapangilabot na kamatayan ay siyang ‘pagsisilbihan’ siya at siyang ‘mapapagsabihan ng tungkol sa kaniya’. Nahuhulan sa berso 27 ang geographic na saklaw ng impact na ito–ito ay pupunta sa ‘dulo ng mundo’ at sa ‘bawat pamilya sa iba’t ibang bayan’ at magdudulot ito na ‘magbalik sa Panginoon’. Nahuhulaan sa berso 29 na ‘siya na hindi mapapanatiling buhay ang kanyang kaluluwa’ (ito ay lahat tayo dahil lahat din naman tayo ay mamamatay) ay luluhod sa kaniya balang araw. Ang kabanalan ng taong ito ay ipagsisigawan sa lahat ng tao na hindi pa nabubuhay (ang ‘mga hindi pa buhay’) sa oras ng kaniyang kamatayan.

Walang sinumang makagagawa ng mas magandang hula sa subsequent na legasiya ng kamatayan ni Hesus kaysa sa Mga Awit 22. Halos 2,000 na taon matapos si Hesus ay ating ipinagdiriwang ang Biyernes Santo na siyang nagha-highlight sa impact ng kamatayan ni Hesus, na siyang nagfu-fulfill sa kongklusyon ng Mga Awit 22 na tama lamang kagaya ng kung paano nahulaan ito ng mga bersong nauna sa kaniya. Sino pa sa kasaysayan ng mundo ang maaaring gumawa ng isang claim na ang mga detalye ng kanyang kamatayan pati na rin ang legacy ng kanyang buhay hanggang sa malayong hinaharap ay hinuhulaan 1,000 taon bago pa man siya mabuhay?

Ang kongklusyon ng Awit 22 ay walang kinalaman sa kung ang mga ulat ng ebanghelyo ay hiniram mula dito o binubuo ang mga pangyayari sa pagpapako sa krus sapagkat ito ay kasalukuyang nakikitungo sa maraming mga kaganapan sa hinaharap–ito ang nasa ating kasalukuyang panahon. Ang mga manunulat ng ebanghelyo, na naninirahan sa ika-1 na siglo ay hindi kayang ‘gumawa’ ng sarili nilang mga kaganapan sa impact ng kamatayan ni Jesus hanggang sa ating panahon. Hindi nila alam kung ano ang magiging epekto nito. Paano isasama ng Spong ang katotohanang ito sa kanyang paliwanag? Hindi niya ginagawa. Binabalewala niya ang huling bahagi ng Mga Awit 22.

Siguro, kagaya ng kaibigan kong si J, maaari mo ring kuhanin ang oportunidad na ito upang ikunsidera ang Mga Awit 22 sa liwanag ng pagkakapako ni Hesus. Kakailanganin mo ng kaunting mental na effort. Ngunit huwag mo itong hayaang pumigil sa’yo. Ang reward ay worth it dahil ang tao na pinag-uusapan sa Mga Awit 22 ang nangako ng sumusunod:

“Ang magnanakaw ay dumarating lamang upang magnakaw, pumatay, at pumuksa. Ako’y pumarito upang sila’y magkaroon ng buhay, at magkaroon nito nang may kasaganaan.” (Juan 10:10)

Gagawin nitong fulfilling ang inyong Pasko ng Pagkabuhay. Naririto ang buong Mga Awit 22, at ang tala ng pagkakapako ayon kina Mateo, Marcos, Lukas, at Juan. Nawa’y maranasan niyo ang mga ito at hindi lamang sa Biyernes Santo kun’di sa araw araw.

Paano nga ba naisapropesiya ang detalye ng kamatayan ni Kristo?

Ang pagiging ‘cut off’ ni Kristo ay nahulaan nang may detalye ng mga Propeta sa Lumang Tipan

Sa huling post, nakita natin na nahulaan ni Daniel na ang ‘Kristo’ ay magiging ‘cut off’ matapos ang ilang cycle ng mga taon. Ang hula na ito ni Daniel ay naisakatuparan nang matagumpay na pagdating ni Hesus sa Jerusalem–dito rin siya naipresenta bilang ang Kristo ng Israel–eksaktong 173,880 na araw matapos maipasa ang Kautusan ng Persya upang buuing muli ang Jersusalem. Ang pariralang ‘cut off’ ay pumapatungkol sa imahen ni Isaias na may sanga na tutubo mula sa isang patay na tuod. Ngunit ano nga ba ang ibig sabihin niya rito?

Ipinapakita sa Isaias sa isang makasaysayang timeline. Siya ay nabuhay noong panahon ng mga Haring Davidic

Mayroon ding ibang mga propesiya si Isaias na isinulat sa kaniyang libro, gumagamit din siya ng iba’t ibang tema maliban sa Sanga. Isang tema niya ang pumapatungkol sa pagdating ng isang Lingkod. Sino nga ba ang ‘Lingkod’ na ito? Ano nga ba ang kaniyang gagawin? Ating titignan ang isang sipi para sa mga detalye. Aking kinopya ito ng eksakto, ngunit mayroong ibang sipi tungkol sa aking mga personal na komento.

Ang Paparating na Lingkod. Ang Kumpletong Sipi Mula sa Isaias 52:13 hanggang sa Isaias 53:12

“Narito, ang lingkod ko ay magtatagumpay, siya’y dadakilain at itataas, at magiging napakataas. Kung paanong marami ang namangha sa kanya[a]— ang kanyang anyo ay napinsalang lubha, halos hindi na anyo ng tao, na hindi makilalang tao, at ang kanyang hugis ay higit kaysa sa mga anak ng mga tao—gayon siya magwiwisik sa maraming bansa; ititikom ng mga hari ang kanilang mga bibig dahil sa kanya; sapagkat ang hindi nasabi sa kanila ay kanilang makikita, at ang hindi nila narinig ay kanilang mauunawaan.” (Isaias 52:13-15)

Alam natin na ang Lingkod ay magiging tao na lalaki, dahil tinutukoy siya ni Isaias gamit ang mga panghalip na ginagamit para sa mga lalaki, at partikular na inilalarawan ang mga darating na mga pangyayari (mula sa mga parirala na ‘ay magtatagumpay…’, ‘siya’y dadakilain at itataas…’, at marami pang iba), kung kaya’t ito ay isang tahasang propesiya. Ngunit tungkol nga ba saan ang propesiyang ito?

Nang mag-offer ang mga Paring Hudyo ng mga alay para sa mga Israelita, winisikan nila ito ng dugo na mula sa alay mismo–sinisimbulo ito na ang kanilang mga kasalanan ay siya nang natakpan at hindi na ito maaaring gamitin ng laban sa kanila. Ngunit sinasabi rito na ang Lingkod ay wiwisikan ang ‘maraming bansa’, kung kaya’t sinasabi ni Isaias na, sa parehong paraan, ang Lingkod na ito ay magbibigay din ng parehong pagwiwisik para rin sa kasalanan ng mga hindi Hudyo na katulad na lamang ng ginagawa ng mga Pari sa Lumang Tipan para sa mga mananampalatayang Hudyo. Dahil dito, nagiging parallel ito sa hula ni Zacarias na ang Sanga ay magiging Pari, at siya rin mismo ang makakapag-isa ng tungkulin ng parehong Hari at Pari, dahil ang pari lamang ang puwedeng magwisik ng dugo. Ang global na saklaw ng ‘maraming bansa’ ay sumusunod sa mga historikal at napapatunayang mga pangako na naibigay, ilang siglo na ang nakararaan kay Abraham, na ang ‘lahat ng bansa’ ay pagpapalain sa pamamagitan ng kaniyang mga anak.

Ngunit sa pagwiwisik ng maraming bansa, ang mismong ‘anyo’ at ‘hugis’ ng Lingkod ay nahulaan na magiging ‘napakarumi’ at ‘sira’. At dahil hindi pa masyadong klaro kung ano nga ba ang gagawin ng Lingkod na ito, sinasabing isang araw ang mga bansang ito ay siya rin nilang ‘maiintindihan’.

“Sinong naniwala sa aming narinig? At kanino nahayag ang bisig ng Panginoon? Sapagkat siya’y tumubo sa harapan niya na gaya ng sariwang pananim, at gaya ng ugat sa tuyong lupa. Siya’y walang anyo o kagandahan man na dapat nating pagmasdan siya, at walang kagandahan na maiibigan natin sa kanya. Siya’y hinamak at itinakuwil ng mga tao; isang taong nagdurusa, at sanay sa kalungkutan; at gaya ng isa na pinagkublihan ng mukha ng mga tao, siya’y hinamak, at hindi natin siya pinahalagahan.” (Isaias 53:1-3)

Kahit na ang Lingkod ay wiwisikan ang maraming bansa, siya rin ay ‘hahamakin’ at ‘hindi siya pahahalagahan’, at siya rin ay puno ng ‘pagdurusa’ at ‘sanay sa kalungkutan’.

“Tunay na kanyang pinasan ang ating mga karamdaman, at dinala ang ating mga kalungkutan; gayunma’y ating itinuring siya na hinampas, sinaktan ng Diyos at pinahirapan. Ngunit siya’y nasugatan dahil sa ating mga pagsuway, siya’y binugbog dahil sa ating mga kasamaan; ipinataw sa kanya ang parusa para sa ating kapayapaan, at sa pamamagitan ng kanyang mga latay ay gumaling tayo.” (Isaias 53:4-5)

Aalisin ng Lingkod ang ‘ating’ mga sakit. Ang Lingkod din na ito ay ‘nasugatan’ at ‘binugbog’ bilang ‘parusa’. Ang parusang ito ay maghahatid sa atin (ang mga tao sa maraming bansa) ng ‘kapayapaan’ at dahil din dito ay gagaling tayo.

Akin itong isinusulat ngayong Biyernes Santo. Parehong ang sekular at ang mga biblikal na sources ay sinasabing 2,000 na taon na ang nakararaan (ngunit 700+ na taon matapos isulat ni Isaias ang hula niyang ito), ipinako sa krus si Hesus. Dahil dito, siya ay literal na nasugatan, kagaya na lamang nang hula ni Isaias na ang Lingkod ay masusugatan sa pamamagitan ng pako ng krusipiksyon.

“Tayong lahat ay gaya ng mga tupang naligaw; bawat isa sa atin ay lumihis sa kanyang sariling daan; at ipinasan sa kanya ng Panginoon ang lahat nating kasamaan.” (Isaias 53:6)

Nakita natin sa Corrupted… Pag-miss sa Target, na ang biblikal na paglalarawan sa kasalanan ay ‘pag-miss sa hinahangad na target’. Kagaya na lamang ng baluktot na arrow, tayo rin ay pupunta  sa ‘sarili nating direksyon’. Ang Lingkod na ito ay dadalhin ang parehong kasalanan (kasamaan) na atin nang dala dala.

“Siya’y inapi, at siya’y sinaktan, gayunma’y hindi niya ibinuka ang kanyang bibig; gaya ng kordero na dinadala sa katayan, at gaya ng tupa na sa harapan ng mga manggugupit sa kanya ay pipi, kaya’t hindi niya ibinuka ang kanyang bibig.” (Isaias 53:7)

Ang Lingkod na ito ay magiging parang kordero na dinadala sa kaniyang ‘katayan’. Ngunit hindi siya nagsalita o kahit ‘ibuka man lamang ang kaniyang bibig’. Nakita natin sa Tanda ni Abraham na ang tupa ay ipinalit bilang alay kapalit ng kaniyang anak. Ang tupang ito–isang kordero–ay kinatay. Si Hesus din ay pinatay sa parehong lugar (Bundok Moriah = Jerusalem). Nakita rin natin sa Paskuwa na mayroong kordero na kinatay sa mismong Paskuwa–at si Hesus din ay mismong pinatay noong Paskuwa.

“Sa pamamagitan ng pang-aapi at paghatol ay inilayo siya; at tungkol sa kanyang salinlahi, na itinuring na siya’y itiniwalag sa lupain ng mga buháy, at sinaktan dahil sa pagsalangsang ng aking bayan.” (Isaias 53:8)

Ang Lingkod ay naging ‘cut off’ mula sa ‘lupain ng mga buhay’. Ito mismo ang eksaktong termino na ginamit ni Daniel noong hinulaan niya kung ano nga ba ang mangyayari sa Kristo matapos siyang ipresenta sa Israel bilang ang kanilang Mesiyas. Ang hula ni Isaias ay mayroong mas malawak na detalye kung ano nga ba ang ibig sabihin ng ‘cut off’, at ayon sa kaniya, ito ay ‘ma-cut off mula sa lupain ng mga buhay’–simple lamang ang ibig sabihin nito, ito ay kamatayan! Kung kaya’t sa mapalad na Biyernes Santo, si Hesus ay namatay, at literal na ‘na-cut off mula sa lupain ng mga buhay’, at ito ay ilang araw lamang matapos siyang maipresenta bilang ang Mesiyas sa kaniyang matagumpay na pagdating.

“At ginawa nila ang kanyang libingan na kasama ng masasama, at kasama ng isang lalaking mayaman sa kanyang kamatayan; bagaman hindi siya gumawa ng karahasan, o walang anumang pandaraya sa kanyang bibig.” (Isaias 53:9)

Bagaman si Hesus ay na-execute at namatay bilang isang kriminal (‘ang kaniyang libingan ay kasama ng masasama’), sinasabi ng mga manunulat ng ebanghelyo na isang mayamang lalaki mula sa namumunong Sandherin, Jose ng Arimathea, ay kinuha ang labi ni Hesus at inilibing niya ito sa kaniyang sariling libingan (Mateo 27:60). Naisakatuparan ni Hesus ang parehong panig ng hulang paradoxical–kahit na siya ay ‘ginawan ng libingan na kasama ang mga masasama’, siya rin ay ‘mayaman kahit pa sa kaniyang kamatayan’.

“Gayunma’y kinalugdan ng Panginoon na mabugbog siya; kanyang inilagay siya sa pagdaramdam; kapag gagawin niya ang kanyang kaluluwa bilang handog pangkasalanan, makikita niya ang kanyang supling, pahahabain niya ang kanyang mga araw; at ang kalooban ng Panginoon ay uunlad sa kanyang kamay.” (Isaias 53:10)

Ang kubuuan ng malupit na kamatayang ito ay hindi lamang isang teribleng aksidente o kamalasan. Ito ay ang malinaw na ‘kalooban ng Panginoon’ na siyang masaktan. Ngunit bakit nga ba? Kagaya na lamang nga mga kordero sa sistema ng pag-aalay ni Moises, ang mga kordero ay alay upang ang mga tao na nagbibigay ng nasabing alay ay mawala ang mga kasalanan, at dito, ang ‘buhay’ ng Lingkod na ito ay isa ring ‘alay para sa mga kasalanan’. Ngunit para sa kasalanan nino? Dahil ikinukunsidera na ang ‘maraming mga bansa’ ay ‘wiwisikan’ (sa itaas), ito ay ang kasalanan ng mga tao sa ‘maraming bansa’. Para ito sa ‘lahat’ ng ‘tumalikod’ at ‘naligaw ng landas’. Ang pinapatungkulan ni Isaias ay ikaw at ako.

“Kanyang makikita ang bunga ng paghihirap ng kanyang kaluluwa, at masisiyahan sa pamamagitan ng kanyang kaalaman. Aariing-ganap ng matuwid kong lingkod ang marami, at papasanin niya ang kanilang mga kasamaan.” (Isaias 53:11)

Bagaman ang daanan ng Lingkod ay kakila-kilabot, dito ay para bang nagbago ang tono at naging optimistic at matagumpay. Matapos ang teribleng pagdurusa (ng pagiging ‘cut off mula sa lupain ng mga buhay’ at pagkakaroon ng ‘libingan’), ang Lingkod na ito ay makikita ang ‘liwanag ng buhay’. Mabubuhay siyang muli? Aking tinignan ang isyu ng resureksyon. Naririto ang pagkahula.

At sa ‘pagkakakita sa liwanag ng buhay’, ang Lingkod na ito ay ‘mabibigyang katuwiran’ ang marami. Ang ‘pagbibigay katuwiran’ ay kapareho ng pagbibigay ng ‘kabanalan’. Maaalala natin na si Abraham ay naging ‘credited’ o binigyan ng ‘kabanalan’. Sa parehong paraan, ang Lingkod na ito ay magbibigay katuwiran o magke-credit ng kabanalan sa ‘marami’.

“Kaya’t hahatian ko siya ng bahagi na kasama ng dakila, at kanyang hahatiin ang samsam na kasama ng malakas; sapagkat kanyang ibinuhos ang kanyang kaluluwa sa kamatayan, at ibinilang na kasama ng mga lumalabag; gayunma’y pinasan niya ang kasalanan ng marami, at namagitan para sa mga lumalabag. (Isaias 53:12)

Ang daanan ng Lingkod ay misteryosong nagtuturo sa krusipiksyon at resureksyon ni Hesus, kung kaya’t may iilang mga kritiko na nagsasabing ang naratibo ng ebanghelyo ay ginawa para partikular na maging ‘angkop’ para sa sipi ng Lingkod. Ngunit sa kongklusyong ito, nilabanan ni Isaias ang mga kritikong ito. Ang kongklusyon ay hindi ang hula ng krusipiksyon at resureksyon, kung hindi, ang impact ng kamatayang ito marami nang taon matapos itong maganap. Ano nga ba ang hula ni Isaias? Ang Lingkod na ito, bagaman siya ay mamamatay bilang isang kriminal, ay isang araw magiging kabilang sa mga ‘dakila’. Ang mga manunulat ng ebanghelyo ay hindi maaaring ‘maiangkop’ ang parteng ito sa naratibo ng ebanghelyo, dahil ang ebanghelyo mismo ay naisulat lamang ng ilang dekada matapos ang krusipiksyon ni Hesus–at noong mga panahong ito, ang impact ng kamatayan ni Hesus ay siya pa ring pingdududahan.

Sa mata ng mundo, si Hesus pa rin ay ang na-execute na lider ng na-reject na kulto noong isulat ang ebanghelyo. Tayo ay naririto, 2,000 na taon na matapos, at makikita natin ang impact ng kamatayan ni Hesus, at mare-realize natin kung paano sa kurso ng kasaysayan siya ay naging ‘dakila’. Hindi ito kayang makini-kinita ng mga manunulat ng ebanghelyo. Ngunit nakita ito ni Isaias. Ang Lingkod, na kilala rin bilang ang Sanga, ay magpapahikayat sa mga tao palapit sa kaniya sa pamamagitan ng kaniyang mga boluntaryong sakripisyo–upang sambahin siya–kagaya na lamang nang nahulaan ni Hesus nang tawagin niya ang kaniyang sarili na ‘Anak ng Tao’ sa kaniyang paglilitis sa Sanhedrin.

Ang Sanga: Pagtubo sa Eksaktong Oras Para Putulin

Tayo ay patuloy na tumitingin sa tema ng Sanga na umaabot sa mga kasulatan ng ilan sa mga propeta ng Lumang Tipan. Nakita natin na si Jeremias ay ipinagpatuloy ang tema noong 600 B.C. (ang tema na sinimulan ni Isaias 150 taon ang nakararan) at idineklara niya na ang Sanga na ito ay siyang magiging Hari. Sinundan ni Zacarias si Jeremias, at sa nakaraang post ay nakita natin kung paano nahulaan ni Zacarias na ang Sanga ay papangalanang Hesus, at pag-iisahin niya ang tungkulin ng Hari at ng Pati–ito ay isang bagay na hindi pa kailanman nangyayari sa kasaysayan ng mga Israelita.

Ang Palaisipan ni Daniel sa Oras ng Pagdating ng Anointed

Ngunit hindi ito rito nagtatapos. Si Daniel, na siyang nabuhay sa kalagitnaan ng panahon nina Jeremias at Zacarias, ay nagbanggit ng titulo na ang ‘Anointed’ (na ating nakita rito na = ‘Kristo’ o ‘Mesiyas’), at sa parehong panahon ay nagbanggit sa tema ng Sanga sa isang kamangha-manghang palaisipan na nakapaghula kung kailan maibubunyag ang Mesiyas. Sa panahong 538 B.C., isinulat ni Daniel ang sumumunod:

“Kaya’t iyong alamin at unawain, na mula sa paglabas ng utos na panumbalikin at muling itayo ang Jerusalem hanggang sa pagdating ng Mesiyas, na pinuno, ay pitong sanlinggo at animnapu’t dalawang sanlinggo. Ito’y muling itatayo na may lansangan at kuta, samakatuwid ay sa mga panahon ng kaguluhan. Pagkalipas ng animnapu’t dalawang sanlinggo, ang Mesiyas ay mahihiwalay at mawawalan, at ang bayan ng pinunong darating ang wawasak sa lunsod at sa santuwaryo. Ang wakas nito ay sa pamamagitan ng baha, at hanggang sa katapusan ay magkakaroon ng digmaan. Ang pagkasira ay itinakda na.” (Daniel 9:25-26)

Sa kadahilanang ang Anointed = Kristo = Mesiyas (tignan dito), alam natin na si Daniel ay nagsusulat tungkol sa darating na Kristo. Nagbigay si Daniel ng espesipikong oras ng pagsisimula (“paglabas ng utos na panumbalikin at muling itayo ang Jerusalem”) at espesipikong agwat ng oras (“pitong ‘sanlinggo’ at animpapu’t dalawang ‘sanlinggo’”) na siyang magtatapos sa pagbubunyas kay Kristo (o ng Anointed) na siya ring ‘mapuputol’. Ang kalahatang istraktura ng hula na ito ay maliwanag. Ngunit kaya nga ba nating masubaybayan ang pagbubunyag sa Kristo? Ating simulan sa pamamagitan ng pagtingin sa nasimulan na pag-tick ng propetang orasan.

Ang Paglalabas ng Kautusan na Panumbalikin at Muling Itayo ang Jerusalem

Matapos ang halos 100 taon matapos mabuhay si Daniel, si Nehemias ay tagapagdala ng kopa ng Persyanong Emperador na si Artaxerxes. Dahil dito, nangangahulugan na si Nehemias ay isang tao na mayroong access sa pinakamakapangyarihang tao sa Imperyong Persya. Sa kontekstong iyon, siya ay humingi at nakatanggap ng royal na kautusan upang panumbalikin at muling itayo ang Jerusalem. Ito ang kaniyang sinabi:

“Sa buwan ng Nisan, nang ikadalawampung taon ni Artaxerxes na hari, samantalang mayroong alak sa harapan niya, kinuha ko ang alak at ibinigay ko sa hari. Hindi pa ako naging malungkot nang gayon sa kanyang harapan. At sinabi ng hari sa akin, ‘Bakit malungkot ang iyong mukha, samantalang wala ka namang sakit? Ito’y walang iba kundi kalungkutan ng puso.’ Nang magkagayo’y lubha akong natakot. Sinabi ko sa hari, ‘Mabuhay ang hari magpakailanman! Bakit hindi malulungkot ang aking mukha, gayong ang lunsod, ang lugar ng mga libingan ng aking mga ninuno ay giba, at ang mga pintuan nito ay natupok ng apoy?’ Nang magkagayo’y sinabi ng hari sa akin, ‘Ano ang iyong kahilingan?’ Kaya’t ako’y nanalangin sa Diyos ng langit. Sinabi ko sa hari, ‘Kung ikakalugod ng hari at kung ang iyong lingkod ay nakatagpo ng biyaya sa iyong paningin, suguin mo ako sa Juda, sa lunsod ng libingan ng aking mga ninuno, upang aking muling maitayo ito.’ Sinabi ng hari sa akin, (ang reyna ay nakaupo sa tabi niya), ‘Gaano katagal kang mawawala, at kailan ka babalik?’ Sa gayo’y ikinalugod ng hari na suguin ako, at nagtakda ako sa kanya ng panahon. Sinabi ko naman sa hari, ‘Kung ikakalugod ng hari, bigyan sana ako ng mga sulat para sa mga tagapamahala ng lalawigan sa kabila ng Ilog, upang ako’y kanilang paraanin hanggang sa ako’y makarating sa Juda; at isang sulat para kay Asaf na tagapag-ingat ng gubat ng hari, upang bigyan niya ako ng mga troso upang gawing mga biga sa mga pintuan ng kuta ng templo at para sa pader ng lunsod at sa bahay na aking papasukan.’ Ipinagkaloob sa akin ng hari ang aking hiniling, sapagkat ang mabuting kamay ng aking Diyos ay nasa akin. At ako’y pumunta sa mga tagapamahala ng lalawigan sa kabila ng Ilog, at ibinigay ko sa kanila ang mga sulat ng hari. Ang hari ay nagsugo na kasama ko ang mga punong-kawal ng hukbo at mga mangangabayo.” (Nehemias 2:1-9)

Dito ay makikita natin ang royal na utos, na mayroong mga liham na sumusuporta kasama ng militar ng Imperyong Persya para panumbalikin at muling itayo ang Jerusalem. Dahil ang Persyanong Emperador na si Artaxerxes ay kilala sa sekular na kasaysayan, at dahil ang utos na ito ay tumutukoy sa simula ng pamumuno ni Artaxerxes (ika-20 na taon sa buwan ni Nisan), at makikita natin kung kailan ito. Naging Emperador si Artaxerxers matapos ang kamatayan ng kaniyang ama na si Xerxes noong Disyembre 465 B.C. at dahil ang kautusang ito ay naipatupad noong Nisan 1 (Marso/Abril) nang kaniyang ika-20 na taon, masasabing ang naipatupad ang kautusan noong ika-5 ng Marso taong 444 B.C.

Pitong ‘Sanlinggo’ at Animnapu’t Dalawang ‘Sanlinggo’

Ngunit ano nga ba itong mga ‘sanlinggo’ na ginagamit ni Daniel upang masubaybayan ang oras? Sa Batas ni Moises, mayroong cycle ng pitong taon kung saan ang lupain ay kinakailangang maipahinga mula sa paglilinang ng agrikultura kada pitong taon. Makikita ito sa sumusunod:

“‘Magsalita ka sa mga anak ni Israel, at sabihin mo sa kanila: Pagdating ninyo sa lupaing ibinibigay ko sa inyo, ang lupain ay mangingilin ng isang Sabbath sa Panginoon. Anim na taong hahasikan mo ang iyong bukid, at anim na taong pupungusan mo ang iyong ubasan, at titipunin mo ang kanyang bunga. Subalit ang ikapitong taon ay magiging ganap na kapahingahan sa lupain, isang Sabbath sa Panginoon; huwag mong hahasikan ang iyong bukid, ni pupungusan ang iyong ubasan.’” (Levitico 25:2-4)

Sa konteksto ng sinasabi ni Daniel ay ‘taon’, kung kaya’t ang ‘sanlinggo’ ay cycle ng pitong taon. Kung kaya’t sa kasong ito, ang pitong ‘sanlinggo’ at animnapu’t dalawang ‘sanlinggo’ ay arithmecally na masasabing (7 + 62) * 7 = 483 na taon.

Ang 360-Araw na Taon

Ang haba ng taon ay bahagyang nagpapapakumplikado sa mga bagay. Sa panahon ngayon, ginagamit natin ang solar year (=365.24219879 na araw kada taon) dahil atin nang nasusukat ang pag-inog ng earth sa paligid ng araw. Noong mga panahon na iyon, common na pagbasehan ang taon sa pamamagitan ng pag-inog ng earth sa buwan (ito pa rin ang ginagamit na kalendaryo ng Islam), at ito ay nagbibigay ng 354 na araw kada taon, o sa paggamit ng 12 na 30-araw kada buwan na nagbibigay ng 360 na araw kada taon. Sa ibang mga kaso, sila ay nag-adjust para ‘magawa’ ang pagkakaiba-iba sa mga pag-inog. (Sa ating kalendaryong Western, tayo ay gumagamit ng leap year–366 na araw–para mai-adjust ang sumusobrang araw, at mayroon ding ibang mga leap years na hindi nasusunod.) Sa sinaunang sibilisasyon ng mga tiga-Ehipto, Babylonia, Indiyano at Griyego, common ang 360-araw na kalendaryo. Mapapansin natin na ito ang kalendaryong sinusundan ni Daniel. Ang ilan pang mga rason sa paggamit ng 360-araw kada taon na kalendaryo ay makikita rito.

Ang Scheduled na Pagdating ng Kristo

Sa pamamagitan ng mga impormasyong ito, atin ng makakalkula kung kailan nga ba darating ang Kristo base sa propesiya ni Daniel. Ang 483 na taon na may 360-araw kada taon ay magbibigay sa atin ng sumusunod:

483 na taon * 360-araw kada taon = 173,880 na araw

Sa ating modernong kalendaryo, mabibigyan tayo nito ng 476 na taong solar na may tirang 25 na araw. (173,880 / 365.24219879 = 476 na may 25 na tira).

Ang pinakaunang punto sa kalkulasyong ito ay ang kautusan ni Artaxerxes na naipatupad noong ika-5 ng Marso taong 444 B.C. Kapag dinagdagan ito ng 476 na taong solar, bibigyan tayo nito sa ika-5 ng Marso taong 33 A.D. (Walang taong 0, ang kalendaryo ay nagmumula sa 1 B.C. patungo sa 1 A.D. sa isang taon, kung kaya’t arithmetically, ito ay -444 + 476 + 1 = 33). Kung kukunin natin ang natitirang 25 na araw at ia-add natin ito sa ika-5 ng Marso taong 33 A.D., tayo ay babalik sa ika-30 ng Marso taong 33 A.D., ito ay nakatala sa timeline sa ilalim, o kagaya na lamang ng sinabi ni Hoehner (na aking sinundan ang mga kalkulasyon):

“Sa pag-add ng 25 na araw sa ika-5 ng Marso (444 B.C.) tayo ay darating sa ika-30 ng Marso (33 A.D.), na siyang Nisan 10. Ito ay araw ng matagumpay na pagpasok ni Hesus sa Jerusalem…” (Hoener, Chronological Aspects of the Life of Christ: Part VI, 1977, pg. 16)

The Timeline of Daniel's prophecy of 'sevens' culminating in Jesus Triumphant entry

Ito ang timeline ng propesiya ni Daniel na ‘sanlinggo’ na nag-culminate sa matagumpay na pagdating ni Hesus sa Jerusalem

Matagumpay na Pagdating ni Hesus–Ang Araw na Iyon

Ito ay ang Linggo ng Palaspas, ang mismong araw ng matagumpay na pagdating ni Hesus sa Jerusalem. Sa may palagay na ating nagawa ang lahat sa itaas at sa paggamit ng basic na aritmetika, makikita natin na ang palaisipan ni Daniel na ‘sanliggo’ ay dadalhin tayo sa eksaktong araw na ito. Ito ang araw na siyang ipinresenta si Hesus bilang ang Hari o ang Kristo sa nasyon ng mga Hudyo. Alam natin ito dahil si Zacarias (na siyang nanghula sa pangalan ng Kristo) ay sinulat ang sumusunod:

“Magalak ka nang husto, O anak na babae ng Zion! Sumigaw ka nang malakas, O anak na babae ng Jerusalem! Narito, ang iyong hari ay dumarating sa iyo; siya’y matuwid at matagumpay, mapagpakumbaba at nakasakay sa isang asno, sa isang batang asno na anak ng asnong babae.” (Zacarias 9:9)

Ang pinakahihintay na Hari ay maibubunyag at papunta sa Jerusalem na sakay ng isang asno at sinasalubong ng mga sumisigaw at nagsasayang mga tao. Sa araw ng matagumpay na pagdating ni Hesus sa Jerusalem–sa mismong araw din na iyon na nahulaan ni Daniel sa kaniyang palaisipan na ‘sanlinggo’–si Hesus ay sumakay papuntang Jerusalem sa isang asno. Sinasabi ni Lucas ang sumusunod:

“Nang malapit na siya at nakita ang lunsod, ito’y kanyang iniyakan, na sinasabi, ‘Kung sa araw na ito ay alam mo sana ang mga bagay na tungo sa kapayapaan! Subalit ngayo’y nakakubli ito sa iyong mga mata. Sapagkat darating sa iyo ang mga araw, na ang mga kaaway mo ay magtatayo ng muog sa palibot mo at papaligiran ka, at gigipitin ka sa bawat panig. At ibabagsak ka sa lupa, ikaw at ang iyong mga anak na nasa iyo. Sa iyo’y hindi sila mag-iiwan ng bato sa ibabaw ng kapwa bato; sapagkat hindi mo kinilala ang panahon ng pagdalaw sa iyo.’” (Lucas 19:41-44)

Sinasabi rito na lumuha si Hesus hindi dahil hindi nakilala ng mga tao ang mismong araw na siyang nahulaan nina Zacarias at Daniel. Lumuha si Hesus dahil hindi nila nakilala na sa araw na iyon, ang Kristo ay maibubunyag, at isang hindi inaasahang pangyayari ang mangyayari. Nahulaan ni Daniel, sa parehong berso kung saan binigay niya ang palaisipan ng ‘sanliggo’ ang sumusunod:

“Pagkalipas ng animnapu’t dalawang sanlinggo, ang Mesiyas ay mahihiwalay at mawawalan, at ang bayan ng pinunong darating ang wawasak sa lunsod at sa santuwaryo. Ang wakas nito ay sa pamamagitan ng baha, at hanggang sa katapusan ay magkakaroon ng digmaan. Ang pagkasira ay itinakda na. At siya’y gagawa ng isang matibay na tipan sa marami sa loob ng isang linggo, at sa kalagitnaan ng sanlinggo ay kanyang patitigilin ang handog at ang alay; at sa pakpak ng mga kasuklamsuklam ay darating ang isang mangwawasak, hanggang sa ang iniutos na wakas ay maibuhos sa mangwawasak.” (Daniel 9:26-27)

Sa halip na makuha ang trono para maghari, ang Kristo ay ‘maka-cut off’ at magkakaroon ng ‘wala’. Sa pamamagitan ng paggamit ng pariralang ‘cut off’ (sa ilang mga Bibliya, ang salin nito ay ‘ang mamamatay’), si Daniel ay pumapatungkol sa ‘Sanga’, na galing sa tuod ni Jesse, na nasa propesiya ni Isaias, na pinaliwanagang mabuti ni Jeremias, na mayroong pangalan na nahulaan ni Zacarias, at ngayon ay nakini-kinita nina Daniel at Zacarias. Ang Sanga ay mapuputol o magiging ‘cut off’. At ang siyudad ng Jerusalem ay masisira (na siyang nangyari noong 70 A.D.). Ngunit paano nga bang mapuputol ang Sanga na ito? Babalikan natin si Isaias sa ating susunod na post upang magkaroon ng mas malinaw pa na kasagutan.

*Ang mga reperesiyang ginamit ay ang Chronological Aspects of the Life of Christ: Part VI ni Hoehner, Harold W.

Ang Sanga: Pinangalanan ng Daang Taon Bago ang Kaniyang Kapanganakan

Nakita natin kung paano ginamit ni Isaias ang imahe ng Sanga. Ang ‘siya’ mula sa natumbang dinastiya ni David, at nagtataglay ng karunungan at kapangyarihan ay darating. Sinundan ito ni Jeremias na nagsabing ang Sanga na ito ay makikilala bilang ang Panginoon (ang pangalan ng Diyos sa Lumang Tipan) mismo.

Ipinagpatuloy ni Zacarias ang Sanga

Nagbalik si Zacarias pagkatapos ng pagpapatapon sa Babylonia upang muling itayo ang Templo

Ang propeta na si Zacarias ay nabuhay noong 520 B.C., matapos ang pagbabalik ng mga Hudyo sa Jerusalem matapos ang unang pagpapatapon sa Babylonia. Noong panahong iyon, ang mga Hudyo ay muling itinatayo ang kanilang nasirang templo. Ang Punong Pari noon ay isang lalaki na nagngangalang Josue, at siya niyang sinimulang muli ang mga trabaho ng mga pari. Ang propetang si Zacarias at ang Punong Pari na si Josue ay nagsanib puwersa sa pamumuno sa mga Hudyo. Ito ang sinabi ng Diyos tungkol kay Josue, sa pamamagitan ni Zacarias:

“‘Pakinggan mo ngayon, O Josue na pinakapunong pari, ikaw at ang iyong mga kaibigan na nakaupo sa harapan mo, sapagkat sila’y mga palatandaan ng mga bagay na mangyayari. Ilalabas ko ang aking lingkod na Sanga. Sapagkat, narito, ang bato na aking inilagay sa harapan ni Josue, sa ibabaw ng isang bato na may pitong mata, narito, ako’y mag-uukit ng titik nito,’ sabi ng Panginoon ng mga hukbo, ‘at aking aalisin ang kasamaan ng lupaing iyon sa loob ng isang araw.’” (Zacarias 3:8-9)

Ang Sanga! Sinimulan ni Isaias 200 taon ang nakalilipas, na sinundan ni Jeremias 60 taon ang nakalilipas, at si Zacarias ay mas pinalalawig pa ang tema ng ‘Sanga’. Dito, tinatawag din ang Sanga na ‘aking tagapaglingkod’. Sa ilang paraan, ang Punong Pari na si Josue sa Jerusalem noong 520 B.C., na siyang kasamahan ni Zacarias, ay simboliko sa pagdating ng Sanga. Ngunit paano? Sinasabing sa ‘loob ng isang araw’ ang mga kasalanan ay aalisin ng Panginoon. Ngunit paano nga ba ito mangyayari?

Ang Sanga: Pakikipag-isa sa Pari at Hari

Ipinaliwanag ito na Zacarias. Para lubos natin itong maintindihan, kailangan nating malaman na ang tungkulin ng Pari at Hari ay istrikto at magkahiwalay sa Lumang Tipan. Walang sinuman sa mga Haring Davidic ang puwedeng maging pari, at walang sinuman sa mga pari ang puwedeng maging hari. Ang tungkulin ng pari ay ang mamagitan sa pagitan ng Diyos at ng tao sa pagsasagawa ng mga hayop na isasakripisyo para sa Diyos upang matubos ang kasalanan ng mga tao. Ang tungkulin naman ng hari ay ang mamahala nang may hustiya sa trono. Pareho itong mahalaga, at pareho rin itong katangi-tangi. Ngunit naisulat pa rin ito ni Zacarias mula sa hinaharap:

“Ang salita ng Panginoon ay dumating sa akin, na sinasabi: ‘Kumuha ka mula sa mga bihag, kay Heldai, kay Tobias, at kay Jedias, na dumating sa pagkabihag mula sa Babilonia. Sa araw ding iyon ay pumasok ka sa bahay ni Josias na anak ni Sefanias. Kumuha ka sa kanila ng pilak at ginto, at gawin mong korona at iputong mo sa ulo ni Josue na anak ni Josadak, na pinakapunong pari. Sabihin mo sa kanya, ‘Ganito ang sinabi ng Panginoon ng mga hukbo, Narito ang lalaking ang pangala’y Sanga: sapagkat siya’y magsasanga sa kanyang dako at itatayo niya ang templo ng Panginoon. Siya ang magtatayo ng templo ng Panginoon at siya’y magtataglay ng karangalan, at siya’y uupo at mamumuno sa kanyang trono. At siya’y magiging pari sa kanyang trono at ang payo ng kapayapaan ay nasa pagitan nila.’” (Zacarias 6:9-13)

Dito, kontra sa lahat ng dating mga patakaran, ang Punong Pari noong panahon ni Zacarias (Josue) ay siyang maglalagay ng malaharing korona na sumisimbulo sa Sanga. Ating alalahanin na si Josue ay ‘sumisimbulo ng mga bagay na paparating’. Si Josue, na siyang Punong Pari, ay naglagay ng malaharing korona, at nakini-kinita niya ang pakikipag-isa ng Hari at Pari sa iisang tao–isang pari sa trono ng Hari. Hindi lamang iyon, isinulat din ni Zacarias na ‘Josue’ ang pangalan ng Sanga. Ano nga ba ang ibig sabihin nito?

Ang Pangalang ‘Josue’ ay Ang Pangalang ‘Hesus’

Upang lubos natin itong maintindihan, kailangan nating alalahanin ang kasaysayan ng translation ng Lumang Tipan. Ang orihinal na Hebreong Lumang Tipan ay isinalin sa Griyego noong 250 B.C.E., at ito ay kilala bilang ang Septuagint o LXX. Ito ay malawakan pa rin na ginagamit, at nakita natin kung paanong ang pangalang ‘Kristo’ ay unang ginamit sa LXX at susundan natin ang analysis na ito para kay ‘Josue’.

joshuajesus-diagram

‘Josue’ = ‘Hesus’, at pareho itong nagmula sa Hebreong pangalan na ‘Yhowshuwa’

Kagaya na lamang ng nakikita natin sa imahe, ang Josue ay ang Ingles na transliteration sa orihinal na Hebreong pangalan na ‘Yhowshuwa’. Ipinapakita ng quadrant #1 kung paano isinulat ni Zacarias ang pangalang ‘Josue’ sa Hebreo noong 520 B.C.E. Ito ay naging transliterated bilang ‘Josue’ sa Ingles (mula sa quadrant #1 patungo sa quadrant #3). Ang pangalang ‘Yhowshuwa’ sa Hebreo ay kapareho ng pangalang Josue sa Ingles. Noong ang LXX ay naisalin mula sa Hebreo patungo sa Griyego noong 250 B.C.E., ang Yhowshua ay naging transliterated patungo sa Iesous (mula sa quadrant #1 patungo sa quadrant #2). Ang pangalang ‘Yhowshuwa’ sa Hebreo ay kapareho ng pangalang Iesous sa Griyego. Noong ang Griyego ay naisalin sa Ingles, ang Iesous ang naging transliterated patungo sa ‘Hesus’ (mula sa quadrant #2 patungo sa quadrant #3). Ang pangalang Iesous sa Griyego ay kapareho ng pangalang Hesus sa Ingles.

Si Hesus ay tinatawag na Yhowshuwa kapag siya ay kinakausap sa Hebreo, ngunit sa Griyegong Bagong Tipan, ang kaniyang pangalan ay nakasulat bilang ‘Iesous’–kahawig kung paano ito isinulat sa Griyegong Bagong Tipan LXX. Noong ang Bagong Tipan ay isinalin mula sa Griyego patungo sa Ingles (mula sa quadrant #2 patungo sa quadrant #3), ang pangalang ‘Iesous’ ay naging transliterated patungo sa pamilyar na pangalang ‘Hesus’. Ito ang dahilan kung kaya’t ang mga pangalang ‘Hesus’ = ‘Josue’, ang ‘Hesus’ ay nanggaling mula sa mga Griyego, at ang ‘Josue’ ang nanggaling naman ng direkta mula sa Hebreo. Parehong sina Hesus ng Nazareth, at ang Punong Pari na sa Josue nang 520 B.C.E. ay mayroong magkaparehong pangalan, at sila ay pareho ring tinawag na ‘Yhowshuwa’ sa kanilang sariling wika na Hebreo. Sa Griyego, sila ay parehong tinawag na ‘Iesous’.

Si Hesus ng Nazareth ay Ang Sanga

Ngayon, mas nagkakaroon ng kabuluhan ang propesiya ni Zacarias. Ito ay isang hula, na gawa noong 520 B.C.E., na ang pangalan ng darating na Sanga ay ‘Hesus’, at ito ay direktang nagtuturo kay Hesus ng Nazareth.

Ang pagdating ni Hesus, ayon kay Zacarias, ay makakapag-isa sa tungkulin ng Hari at ng Pari. Ano nga ba ang ginagawa ng mga pari? Sa ngalan ng mga tao, sila ay nag-aalay ng mga sakripisyo sa Diyos para sa kapatawaran ng kasalanan ng mga tao. Tinatakpan ng pari ang kasalanan ng mga tao sa pamamagitan ng pag-aalay. Sa parehong paraan, ang darating na Sanga na si ‘Hesus’ ay siya ring magiging alay para ang Panginoon ay ‘maalis ang kasalanan ng lupaing ito sa isang araw’–ito ang araw na inialay ni Hesus ay kaniyang sarili.

Si Hesus ng Nazareth ay kilala rin sa labas ng ebanghelyo. Ang Talmud na Hudyo, si Josephus, at ang iba’t iba pang makasaysayang manunulat ay nagsulat ng patungkol kay Hesus–parehong ang mga kaibigan at ang mga kaaway ay laging pumapatungkol sa kaniya bilang ‘Hesus’ o ‘Kristo’, kung kaya’t ang kaniyang pangalan ay hindi naimbento sa Ebanghelyo. Ang pangalan niya ay nahulaan ni Zacarias 500 taon bago pa man siya maisilang.

Si Hesus ay nanggaling ‘mula sa tuod ni Jesse’ dahil sina Jesse at David ay kaniyang mga ninuno. Si Hesus ay nagtataglay ng kakaibang karunungan at pang-unawa na nagbubuklod sa kaniya mula sa iba. Ang kaniyang katalinuhan, tindig at kaalaman ay patuloy na nagpapahanga sa parehong mga kritiko at tagasunod niya. Hindi maitatanggi ang kaniyang kapangyarihan na maipapakita mula sa mga milagrong kaniyang naipamalas sa ebanghelyo. Maaaring hindi mo ito paniwalaan; ngunit hindi mo ito kayang ipagsawalang bahala. Si Hesus ay nagtataglay ng mga katangian ng pambihirang karunungan at kapangyarihan na sinasabi ni Isaias na, isang araw, ay magmumula sa Sanga.

Ngayon, isipin natin ang buhay ni Hesus ng Nazareth. Siya na mismo ang nagpahayag na siya ay isang hari–Ang Hari, sa makatuwid. Ito ang ibig sabihin ng ‘Kristo’. Ngunit ang mga ginawa niya habang siya ay nasa lupa ay mga gawa ng pari. Ang tungkulin ng pari ay mag-alay ng mga katanggap-tanggap na sakripisyo sa ngalan ng mga Hudyo. Ang kamatayan ni Hesus ay may kabuluhan dahil ito mismo ay isang alay sa Diyos, sa ngalan nating mga tao. Ang kaniyang kamatayan ay nag-aalis ng mga kasalanan at pagkakasala ng lahat ng tao, hindi lamang ng mga Hudyo. Ang kasalanan ng lupain ay literal na natanggal ‘sa isang araw’, kagaya na lamang ng sinabi ni Zacarias–sa araw na namatay si Hesus nang mabayaran ang lahat ng kasalanan. Sa kaniyang kamatayan, siya ay tumupad sa lahat ng tungkulin bilang Pari, kahit na siya ay mas kilala bilang ‘Ang Kristo’ o Ang Hari. Siya niya ngang pinag-isa ang dalawang mga tungkulin. Ang Sanga, ang siyang tinawag ni David na ‘Kristo’, ay ang Pari-Hari. Ang kaniya ring pangalan ay nahulaan ni Zacarias 500 na taon bago pa siya isilang.

Ang Tanda ng Sangay: Ang Patay na Tuod ay Isinilang Muli

Si Hesus ay mayroong mga kritiko na nagkuwestiyon sa kaniyang awtoridad. Sinasagot niya ang mga ito sa pamamagitan ng pagtutukoy sa mga propetang nauna sa kaniya na nagsasabing nakini-kinita nila ang kaniyang buhay. Naririto ang isang halimbawa ng sagot ni Hesus:

“Sinasaliksik ninyo ang mga kasulatan sapagkat iniisip ninyo na sa mga iyon ay mayroon kayong buhay na walang hanggan; at iyon ang nagpapatotoo tungkol sa akin.” (Juan 5:39)

Sa madaling salita, nagke-claim si Hesus na siya ay nasa propesiya sa Lumang Tipan, na siyang nauna sa kaniya ng ilang daang taon. Ang mga propeta sa Lumang Tipan ay nagke-claim na kumukuha sila ng inspirasyon sa Diyos para sa kani-kanilang mga isinusulat. Dahil walang sinuman ang makakahula sa kung ano man ang mangyayari sa kinabukasan, sinabi ni Hesus na ito ay siya ngang ebidensiya para makumpirma kung siya nga ba ay dumating bilang parte ng plano ng Diyos o hindi. Ito ay isang pagsubok upang makita kung totoo nga ba ang Diyos, at kung Siya nga ba ay nagsasalita. Maaari nating basahin ang Lumang Tipan para, sa ating sarili, ay ma-examine at maikunsidera ang parehong katanungang ito.

Una, ito ay ilan sa mga pagsusuri. Ang pagdating ni Hesus ay mayroong pahiwatig sa pinakaunang bahagi ng Lumang Tipan. Pagkatapos ay nakita natin na ang sakripisyo ni Abraham ay ipinahiwatig ang siyang lugar kung saan, sa kinabukasan, ay siya ring isasakripisyo si Hesus habang ang Paskuwa naman ay ipinahiwatig ang araw sa taon kung kailan ito mangyayari. Nakita rin natin na sa Mga Awit 2 kung paano ginamit ang titulong ‘Kristo’ upang ipahiwatig ang pagdating ng Hari. Ngunit hindi lamang ito rito nagtatapos. Marami pang dokumento ang naisulat na mayroong pagtanaw sa kinabukasan na ginagamitan ng iba’t ibang titulo at tema. Mayroong tema na sinimulan si Isaias (750 B.C.) na siya ring na-develop sa Lumang Tipan. Ito ang pagdating ng Sanga.

Si Isaias at ang Sanga

Ang laraw sa ibaba ay nagpapakita kay Isaias sa pamamagitan ng isang makasaysayang timeline kasama ng ibang manunulat mula sa Lumang Tipan:

Pagpapakita kay Isaias sa pamamagitan ng isang makasaysayang timeline. Siya ay nabuhay noong panahon na ang mga namumuno ay mga Haring Davidic

Makikita natin mula sa timeline na ang libro ni Isaias ay isinulat sa kapanahunan ng royal na dinastiya ni David (1,000-600 B.C.). Noong mga panahon na iyon (ca. 750 B.C.), and dinastiya at ang kaharian ay corrupt. Nagsumamo si Isaias sa mga hari na sila ay magbalik loob na sa Diyos at sa kaugalian at sa espirito ng Mosaic na Batas. Ngunit alam din ni Isaias na hindi magsisisi ang Israel, kung kaya’t nagsaad siya ng propesiya na ang Israel ay masisira at ang royal na dinastiya ay magtatapos.

Ang imahe na ginamit ni Isaias para sa dinastiya bilang isang puno

Gumamit siya ng specific na metapora o imahe para sa royal na dinastiya. Inihalintulad niya ito sa isang matayog na puno. Ang punong ito ay mayroong ugat na si Jesse, ang ama ni Haring David. Nagsimula ang dinastiya kay Jesse at sumunod kay David, at sumunod sa kaniyang tagapagmana na si Solomon, at ang puno ay nagpatuloy na lumago at nag-develop.

Una, Isang Puno…Sumunod, Isang Tuod…Sumunod, Isang Sanga

Isinulat ni Isaias na ang ‘puno’ na siyang dinastiya ay malapit nang maputol at maging isang tuod. Naririto kung paano niya sinimulan ang imahe ng puno na siya niyang ginawang isang palaisipan ng isang tuod at isang sanga:

“May usbong na lalabas mula sa tuod ni Jesse, at sisibol ang isang sanga mula sa kanyang mga ugat. At ang Espiritu ng Panginoon ay sasakanya, ang diwa ng karunungan at ng unawa, ang diwa ng payo at ng kapangyarihan, ang diwa ng kaalaman at ng takot sa Panginoon…” (Isaias 11:1-2)

Ang dinastiya na inilalarawan bilang ang Tuod ni Jesse–ang ama ni David

Ang pagpuputol ng ‘puno’ na ito ay nangyari makalipas ang 150 na taon matapos mabuhay si Isaias. Ito ay sinasabing nasa 600 B.C. nang ang mga tiga-Babylonia ay sinakop ang Jerusalem at isinama ang mga tao nito at ang kanilang hari upang ipatapon sa Babylonia (ang pulang panahon sa timeline na nasa itaas). Si Jesse ang ama ni Haring David, at siya rin ang ugat ng dinastiya ni David. Ang ‘Tuod ni Jesse’ ay isang metapora para sa nalalapit na pagkasira ng dinastiya ni David.

Ang Sanga: Ang Darating na ‘Siya’ Mula kay David na Nagdadala ng Karunungan

Ang sibol mula sa patay na tuod ni Jesse

Ngunit ang propesiyang ito ay siya ring tumanaw ng mas malayo pa sa kinabukasan at hindi lamang sa pagputol sa mga hari. Nahulaan ni Isaias na kahit na ang ‘tuod’ ay mukhang patay (kagaya na lamang kung paano nagmumukha ang mga tuod), isang araw sa kinabukasan, mayroong isang sibol na kilala bilang ang Sanga, na sisibol mula sa tuod na iyon, kagaya na lamang kung paano ang ilang mga sibol ay umuusbong mula sa mga tuod ng mga puno. Ang Sanga ay tinutukoy na ‘siya’ kung kaya’t si Isaias ay tumutukoy sa isang specific na tao, na manggagaling mula sa linya ni David pagkatapos maputol ng dinastiya. Ang taong ito ay magkakaroon ng ibang klaseng kalidad ng karunungan, kapangyarihan at kaalaman na para bang ang Espiritu ng Diyos ay nasa kaniya.

Hesus… Ang ‘Siya’ na Mula kay David na Nagtataglay ng Karunungan

Akma kay Hesus ang mga requirement na manggagaling sa ‘tuod ni Jesse’ dahil sina Jesse at David ay ang kaniyang mga ninuno. Naging hindi pangkaraniwan si Hesus dahil sa karunungan at pang-unawa na kaniyang taglay. Ang kaniyang katalinuhan, tindig at kabatiran sa pakikitungo sa kaniyang mga kalaban at sa kaniyang mga disipulo ay patuloy na nagpapahanga sa kaniya mga kritiko at taga sunod magpanoon pa man. Ang kapangyarihan niya sa ebanghelyo sa pamamagitan ng mga mirakulo ay sadyang hindi maikakaila. Maaaring hindi mo ito paniwalaan; ngunit hindi mo ito kayang hindi pansinin. Akma kay Hesus ang mga katangian na siyang nagtataglay ng kahanga-hangang karunungan at kapangyarihan na siyang nahulaan ni Isaias na, isang araw, ay siyang manggagaling sa Sanga.

Si Jeremias at Ang Sanga

Ito ay maihahalintulad sa isang posteng pananda na inilatag ni Isaias sa kasaysayan. Ngunit hindi ito rito nagtatapos. Ang posteng pananda na ito ay isa lamang sa iilang mga palatandaan. Si Jeremias ay siyang nabuhay nang 150 na taon matapos kay Isaias. Noong ibinubuwag ang dinastiya ni David sa kaniyang harapan, isinulat niya ito:

“Narito ang mga araw ay dumarating, sabi ng Panginoon, na ako’y magbabangon para kay David ng isang matuwid na Sanga. At siya’y mamumuno bilang hari at gagawang may katalinuhan, at maggagawad ng katarungan at katuwiran sa lupain. Sa kanyang mga araw ay maliligtas ang Juda at ang Israel ay tiwasay na maninirahan. At ito ang pangalan na itatawag sa kanya: ‘Ang Panginoon ang ating katuwiran’.” (Jeremias 23:5-6)

Si Jeremias ay nagpalawig sa tema ng Sanga mula sa dinastiya ni David na siyang pinangunahan ni Isaias 150 na taon ng mas maaga. Ang Sanga ang magiging isang Hari na siyang maghahari. Ngunit ito mismo ang nakasaad sa propesiya na nagmumula sa Mga Awit 2 na pumapatungkol sa pagdating ng Anak ng Diyos/Kristo/Mesiyas. Maaari nga ba na ang Sanga at ang Anak ng Diyos ay iisa lamang?

Ang Sanga: Ang Panginoon Ang Ating Katuwiran

Ngunit ano nga ba ang itatawag sa Sanga? Siya ay tatawaging ‘Panginoon’ na siyang magiging ‘ating’ (ito ay tayo–mga tao) Katuwiran. Kagaya na lamang ng nakita natin kay Abraham, ang problema sa ating mga tao ay tayo ay masyadong mga ‘corrupt’, kung kaya’t kailangan natin ng ‘katuwiran’. Sa paglalarawan ng Sanga rito, makikita natin na mayroong pahiwatig na ang mga tao sa kinabukasan ni Jeremias ay makakamtan ang kanilang kinakailangang ‘katuwiran’ sa pamamagitan ng Panginoon–si YHWH mismo (YHWH ang pangalan para sa Diyos sa Lumang Tipan). Ngunit paano nga ba ito mangyayari? Magtutuon tayo ng pansin kay Zacarias na siyang magbibigay ng iba pang detalye para sa atin sa pamamagitan ng kaniyang pagde-develop sa tema ng Paparating na Sanga, na siya ring makakahula pati na rin sa pangalan ni Hesus. Ito ang ating titingnan sa susunod.